ਵਿਆਕਰਣ ਦੀ ਇਕਸਾਰ ਜਾਂਚ: ਲਿੰਗ-ਮੇਲ, ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਦੋ ਸਵੀਕਾਰਯੋਗ ਜਵਾਬ
ਦਸਵੀਂ ਦੀ ਟੈਸਟ ਪਰੀਖਿਆ ਦਾ ਵਿਆਕਰਣ ਭਾਗ 15 ਅੰਕਾਂ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 40 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਾਪੀਆਂ ਦੋ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੇ ਵੰਡ ਕੇ ਜਾਂਚੀਆਂ। ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਸੀ: 'ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਭਰੋ - ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ____ । (ਪੜ੍ਹਨਾ)' ਸਹੀ ਜਵਾਬ 'ਪੜ੍ਹਿਆ' ਹੈ, ਪਰ 11 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ 'ਪੜ੍ਹੀ' ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਅੱਧਾ ਅੰਕ ਵੀ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਦੂਜੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਉੱਤੇ ਜ਼ੀਰੋ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਨੇ ਰੀਚੈਕ ਬੇਨਤੀ ਪਾਈ: ਉਸਨੇ ਵਾਕ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ ਵਿੱਚ 'ਉਹ ਰੋਜ਼ ਸਕੂਲ ਜਾਂਦਾ ਐ' ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਅੰਕ ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ, ਜਦਕਿ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਵੇਂ ਸਵਾਲ ਦੇ ਦੋ ਜਵਾਬ 'ਤੋਂ' ਅਤੇ 'ਨਾਲ' ਦੋਵੇਂ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਫਿੱਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਅੰਕ-ਯੋਜਨਾ ਤੇ ਸਵੀਕਾਰਯੋਗ ਜਵਾਬਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਬਣਾਉਣੀ ਹੈ।
1. 'ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ____' ਵਿੱਚ 'ਪੜ੍ਹੀ' ਕਿਉਂ ਗ਼ਲਤ ਹੈ? ਨਿਯਮ ਸਮਝਾਓ ਅਤੇ ਦੱਸੋ ਕਿ ਇੱਕ-ਅੰਕ ਦੇ ਇਸ ਸਵਾਲ ਉੱਤੇ ਕਿੰਨੇ ਅੰਕ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
Read the worked answer
ਨਿਦਾਨ: ਵਾਕ ਹੈ 'ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਪੜ੍ਹਿਆ'। ਕਰਤਾ ਨਾਲ 'ਨੇ' ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਕਿਰਿਆ ਕਰਤਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਕਰਮ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਹੈ। 'ਅਖ਼ਬਾਰ' ਪੁਲਿੰਗ ਹੈ → 'ਪੜ੍ਹਿਆ'। 'ਪੜ੍ਹੀ' ਤਦ ਹੁੰਦਾ ਜੇ ਕਰਮ ਇਸਤਰੀ-ਲਿੰਗ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ 'ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹੀ'।
ਅੰਕ: ਇੱਕ-ਅੰਕ ਦੇ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤ ਰੂਪ ਉੱਤੇ 0 ਅੰਕ। ਅੱਧਾ ਅੰਕ ਦੇਣਾ ਇਸ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਹ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸਪਸ਼ਟ ਗ਼ਲਤੀ ਹੈ, ਅੱਧ-ਸੱਚ ਨਹੀਂ।
ਇਕਸਾਰਤਾ: ਦੋਵੇਂ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਕੀ ਵਰਤਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਸੀ। ਜੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅੱਧੇ ਅੰਕ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਤਾਂ ਬਾਕੀ ਕਾਪੀਆਂ ਉਸੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਜਾਂਚੋ, ਵਿਰੋਧੀ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਨਹੀਂ - ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਰੋਸਾ ਬਣਿਆ ਰਹਿਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਸੁਧਾਰ: ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਕੀ ਵਿੱਚ ਉਦਾਹਰਨ ਲਿਖੋ - 'ਪੜ੍ਹਿਆ (ਅਖ਼ਬਾਰ), ਪੜ੍ਹੀ (ਕਿਤਾਬ)'।
2. ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਦੀ ਰੀਚੈਕ ਬੇਨਤੀ: 'ਜਾਂਦਾ ਐ' ਘਰ ਦੀ ਬੋਲੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਫ਼ੈਸਲਾ ਦਿਓਗੇ ਅਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਉਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਮਝਾਓਗੇ?
Read the worked answer
ਸਥਿਤੀ: 'ਜਾਂਦਾ ਐ' ਬੋਲਚਾਲ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਲਿਖਤੀ ਮਿਆਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ 'ਜਾਂਦਾ ਹੈ' ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਫ਼ੈਸਲਾ: ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਸਵਾਲ ਵਿੱਚ ਮਿਆਰੀ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਦੀ ਮੰਗ ਜਾਇਜ਼ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਵਿੱਚ ਅੰਕ ਕੱਟਣਾ ਠੀਕ ਹੈ - ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਉਸੇ ਸਵਾਲ ਵਿੱਚ।
ਕਿਉਂ: ਲਿਖਤੀ ਪਰੀਖਿਆ ਲਿਖਤੀ ਰਜਿਸਟਰ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਘਰ ਦੀ ਬੋਲੀ ਗ਼ਲਤ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਥਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ।
ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਨੂੰ: 'ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਬੋਲਦੇ ਹੋ ਉਹ ਗ਼ਲਤ ਨਹੀਂ; ਪਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਲਿਖਤੀ ਮਿਆਰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।' ਬੋਰਡ ਉੱਤੇ ਦੋਵੇਂ ਰੂਪ ਲਿਖੋ ਅਤੇ ਫ਼ਰਕ ਦੱਸੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਤੇ ਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ ਨਾ ਹੋਵੇ।
ਬਾਕੀ ਕਾਪੀ: ਜੇ ਪੂਰੀ ਕਾਪੀ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਬੋਲਚਾਲ ਦਾ ਰੂਪ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਹਰ ਥਾਂ ਅੰਕ ਨਾ ਕੱਟੋ; ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਸਵਾਲ ਵਿੱਚ ਕੱਟੋ ਜਿਸਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੀ ਮਿਆਰੀ ਰੂਪ ਸੀ।
3. ਪੰਜਵੇਂ ਸਵਾਲ ਉੱਤੇ 'ਤੋਂ' ਅਤੇ 'ਨਾਲ' ਦੋਵੇਂ ਸਵੀਕਾਰਯੋਗ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਸਵਾਲ ਨਾ ਆਉਣ ਦੇਣ ਲਈ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
Read the worked answer
ਸਮੱਸਿਆ ਦੀ ਪਛਾਣ: ਜੇ 'ਤੋਂ' ਤੇ 'ਨਾਲ' ਦੋਵੇਂ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਅਰਥਪੂਰਨ ਹਨ ਤਾਂ ਸਵਾਲ ਖ਼ਰਾਬ ਹੈ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨਹੀਂ।
ਤੁਰੰਤ ਹੱਲ: ਕੀ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਜਵਾਬ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ ਅਤੇ ਇਹ ਲਿਖੋ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਅਰਥ ਕਿਸ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਦੂਜਾ ਸਹੀ ਰੂਪ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਕ ਵਾਪਸ ਕਰੋ।
ਅਗਲੀ ਵਾਰ: ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ ਵਿੱਚ ਸੰਦਰਭ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰੋ, ਜਿਵੇਂ 'ਉਹ ਡੰਡੇ ____ ਮਾਰਿਆ' - ਜਿੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹੀ ਰੂਪ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਜਾਂਚ ਨਿਯਮ: ਹਰ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਦੇ ਸਵਾਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਵਾਕ ਬਣਾ ਕੇ ਦੇਖੋ; ਜੇ ਦੋ ਰੂਪ ਬਣਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਸਵਾਲ ਬਦਲੋ, ਅੰਕ-ਯੋਜਨਾ ਨਹੀਂ।
ਆਮ ਸਿਧਾਂਤ: ਜਿੱਥੇ ਸਵਾਲ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲੈਣਾ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਨਿਰਪੱਖ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਪੇਪਰ-ਸੈਟਿੰਗ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵੀ ਸੁਧਾਰਦਾ ਹੈ।