ਅਣਦੇਖਿਆ ਗਦ ਅੰਸ਼ (Unseen Passage): ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਸਹੀ ਉੱਤਰ ਕਿਵੇਂ ਲਿਖੀਏ
ਇਹ ਭਾਗ ਕੀ ਪਰਖਦਾ ਹੈ
ਇਸ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਗਦ ਅੰਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚੋਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਮਕਸਦ ਇਹ ਵੇਖਣਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਅਣਜਾਣ ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਭਾਵ ਸਮਝ ਕੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਸਹੀ ਉੱਤਰ ਕਿੰਨੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਾਲ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਆਮ ਸਵਾਲ: ਪੈਰੇ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ, ਛੋਟੇ ਉੱਤਰ, ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ, ਵਿਰੋਧੀ ਸ਼ਬਦ, ਵਾਕ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਵ।
ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਕੰਮ-ਤਰੀਕਾ
- ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਰਾ ਇੱਕ ਵਾਰ ਪੂਰਾ ਪੜ੍ਹੋ - ਅਰਥ ਸਮਝਣ ਲਈ, ਰਟਣ ਲਈ ਨਹੀਂ।
- ਫਿਰ ਸਵਾਲ ਪੜ੍ਹੋ ਅਤੇ ਹਰ ਸਵਾਲ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਬਦ (keyword) ਉੱਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾਓ।
- ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਪੈਰਾ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਸਵਾਲ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਵਾਕ ਲੱਭੋ ਅਤੇ ਉਸੇ ਵਾਕ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਉੱਤਰ ਲਿਖੋ।
- ਸ਼ਬਦ-ਅਰਥ ਲਈ ਉਸ ਵਾਕ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹੋ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ ਆਇਆ ਹੈ; ਸੰਦਰਭ (context) ਤੋਂ ਅਰਥ ਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
- ਉੱਤਰ ਪੈਰੇ ਦੇ ਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਵੇ - ਆਪਣੀ ਕਲਪਨਾ ਜਾਂ ਬਾਹਰਲਾ ਗਿਆਨ ਨਾ ਮਿਲਾਓ।
ਇੱਕ ਅਭਿਆਸ ਉਦਾਹਰਨ
ਪੈਰਾ: “ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅੱਜ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਰੁੱਖ ਕੱਟਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਮੀਂਹ ਦਾ ਪਾਣੀ ਉੱਪਰਲੀ ਉਪਜਾਊ ਪਰਤ ਵਹਾ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” ਸਵਾਲ: ਲੇਖਕ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਲੋੜ ਕਿਉਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ? ਸੋਚ: ਪੈਰੇ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ - ਰੁੱਖ ਕੱਟਣ ਨਾਲ ਉਪਜਾਊ ਪਰਤ ਵਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉੱਤਰ: ਕਿਉਂਕਿ ਰੁੱਖ ਕੱਟਣ ਨਾਲ ਮੀਂਹ ਦਾ ਪਾਣੀ ਉੱਪਰਲੀ ਉਪਜਾਊ ਪਰਤ ਵਹਾ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬੰਜਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅੰਕ ਕੱਟਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ
- ਪੈਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦਾ ਗਿਆਨ ਵਰਤ ਕੇ ਉੱਤਰ ਲਿਖਣਾ।
- “ਕੌਣ”, “ਕਦੋਂ”, “ਕਿੰਨੇ” ਵਰਗੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਅਧੂਰਾ ਉੱਤਰ ਦੇਣਾ।
- ਵਿਰੋਧੀ ਸ਼ਬਦ ਲਈ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਗਲਤ ਰੂਪ ਲਿਖਣਾ; ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਦੀ ਗਲਤੀ।
- ਸਿਰਲੇਖ ਬਹੁਤ ਲੰਮਾ ਜਾਂ ਪੈਰੇ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲੋਂ ਹਟਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਣਾ।