ਗਦ ਪਾਠ: ਪਾਤਰ, ਸੰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਘਟਨਾ-ਆਧਾਰਿਤ ਉੱਤਰ
ਗਦ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਵਾਲ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਦੇ ਹਨ
ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਗਦ ਭਾਗ ਵਿੱਚੋਂ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਹ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਪਾਤਰ ਦੀ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸੀਅਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਬੂਤ, ਲੇਖਕ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼, ਘਟਨਾ ਦਾ ਕਾਰਨ, ਕਿਸੇ ਵਾਕ ਦਾ ਭਾਵ, “ਕਿਸਨੇ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਕਿਉਂ”, ਅਤੇ ਪਾਠ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਵ। ਹਰ ਉੱਤਰ ਪਾਠ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਹੀ ਲੈਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਉੱਤਰ ਦਾ ਢਾਂਚਾ
- ਪਹਿਲਾ ਵਾਕ: ਸਿੱਧਾ ਜਵਾਬ, ਜਿਵੇਂ “ਲੇਖਕ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ … ਹੈ”।
- ਦੂਜਾ-ਤੀਜਾ ਵਾਕ: ਪਾਠ ਵਿੱਚੋਂ ਘਟਨਾ ਜਾਂ ਲਾਈਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਬੂਤ।
- ਆਖ਼ਰੀ ਵਾਕ: ਸਿੱਟਾ, ਜੋ ਸਵਾਲ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਜੁੜਿਆ ਹੋਵੇ। ਪਾਤਰ-ਚਿੱਤਰਣ ਲਈ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਖ਼ਾਸੀਅਤਾਂ ਲਿਖੋ ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਲਈ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਘਟਨਾ ਦਿਓ। ਸਿਰਫ਼ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਲਿਖ ਦੇਣਾ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ; ਸਬੂਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅੰਕ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ।
ਉਦਾਹਰਨ
ਸਵਾਲ: “ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਦੀ ਸਖ਼ਤੀ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ” - ਪਾਠ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਸਬੂਤ ਦਿਓ। ਸੋਚ: ਪਹਿਲਾਂ ਖ਼ਾਸੀਅਤ, ਫਿਰ ਘਟਨਾ, ਫਿਰ ਸਿੱਟਾ। ਉੱਤਰ: ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਲੇਟ ਨਹੀਂ ਸਨ ਆਉਣ ਦਿੰਦੇ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਘਰ ਔਕੜ ਆਉਂਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪ ਮਦਦ ਲਈ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਖ਼ਤੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਸੀ, ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ।
ਅੰਕ ਕੱਟਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ
- ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਸਾਰ ਲਿਖ ਦੇਣਾ, ਜਦੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸੀਅਤ ਪੁੱਛੀ ਗਈ ਹੋਵੇ।
- ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਜਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਅਦਲਾ-ਬਦਲੀ ਕਰਨਾ।
- “ਕਿਉਂ” ਦਾ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਸਮੇਂ ਕਾਰਨ ਨਾ ਦੱਸਣਾ।
- ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਪਾਠ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਨਾ ਦੇਣਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉੱਤਰ ਅਧੂਰਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।