ପଦ୍ୟ (Poetry): ଭାବ, ରସ ଓ ଅଳଙ୍କାର
ପଦ୍ୟ ଅଂଶରେ କବିତାର ଅର୍ଥ, ଭାବ, ରସ, ଅଳଙ୍କାର ଓ ଛନ୍ଦ ଉପରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଆସେ। ପ୍ରଥମେ ପଦର ଆକ୍ଷରିକ ଅର୍ଥ ନୁହେଁ, କବିର ଭାବ ଧରିବା ଆବଶ୍ୟକ।
ମୂଳ ଧାରଣା
- ରସ: ପାଠକର ମନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ସ୍ଥାୟୀ ଭାବ-କରୁଣ, ବୀର, ହାସ୍ୟ, ଶୃଙ୍ଗାର, ଶାନ୍ତ ଆଦି।
- ଅଳଙ୍କାର: ଉପମା, ରୂପକ, ଅନୁପ୍ରାସ, ଯମକ, ଶ୍ଳେଷ, ଉତ୍ପ୍ରେକ୍ଷା। ଉପମାରେ ‘ପରି/ସମ’ ଥାଏ; ରୂପକରେ ଅଭେଦ କଳ୍ପିତ ହୁଏ।
- ଛନ୍ଦ: ମାତ୍ରା ଓ ଅକ୍ଷର ଗଣନା; ପାଦ, ଯତି ଓ ଲୟ ଦେଖ।
ଉଦାହରଣ
ପଂକ୍ତି: “ତାର ମୁଖ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।” ପ୍ରଶ୍ନ: ଏଥିରେ କେଉଁ ଅଳଙ୍କାର ଅଛି? ଉତ୍ତର: ଉପମା ଅଳଙ୍କାର। କାରଣ ମୁଖ (ଉପମେୟ)କୁ ଚନ୍ଦ୍ର (ଉପମାନ) ସହ ‘ପରି’ ବାଚକ ଦ୍ୱାରା ତୁଳନା କରାଯାଇଛି; ସାଧାରଣ ଧର୍ମ ହେଉଛି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା। ଯଦି ଲେଖା ହୋଇଥାନ୍ତା “ମୁଖ ଚନ୍ଦ୍ର”, ତେବେ ରୂପକ ହେଉଥିଲା।
ମାର୍କ ହରାଉଥିବା ଭୁଲ
- ଉପମା ଓ ରୂପକ ମିଶାଇବା।
- ରସ ପ୍ରଶ୍ନରେ କେବଳ ଭାବ ଲେଖି ରସର ନାମ ନ ଦେବା।
- ପଦର ପ୍ରସଙ୍ଗ ନ ଧରି ଗୋଟିଏ ଧାଡ଼ିରୁ ଅର୍ଥ କାଢ଼ିବା।