ବ୍ୟାକରଣ ଓ ଭାଷା ପ୍ରୟୋଗ (Vyakarana)
ବ୍ୟାକରଣ ଅଂଶରେ ସନ୍ଧି, ସମାସ, କାରକ, ବାଚ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ, ରୂଢ଼ି ଓ ଶବ୍ଦ ଗଠନର ପ୍ରଶ୍ନ ଥାଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଶ୍ନରେ ନିୟମ ଜାଣିବା ସହ ଛେଦ ଓ ଅର୍ଥ ମିଳାଇବା ଆବଶ୍ୟକ।
ମୂଳ ନିୟମ
- ସନ୍ଧି: ଦୁଇ ଶବ୍ଦ ମିଶି ଏକ ହେବା; ସ୍ୱର, ବ୍ୟଞ୍ଜନ ଓ ବିସର୍ଗ ସନ୍ଧି ମୁଖ୍ୟ। ସ୍ୱରରେ ଦୀର୍ଘ, ଗୁଣ, ବୃଦ୍ଧି, ଯଣ ହୁଏ।
- ସମାସ: ଏକ ପଦରେ ଅନେକ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ; ତତ୍ପୁରୁଷ, କର୍ମଧାରୟ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ, ବହୁବ୍ରୀହି, ଦ୍ୱିଗୁ, ଅବ୍ୟୟୀଭାବ।
- କାରକ: କ୍ରିୟା ସହ ନାମର ସମ୍ବନ୍ଧ; କର୍ତ୍ତା, କର୍ମ, କରଣ, ସମ୍ପ୍ରଦାନ, ଅପାଦାନ, ସମ୍ବନ୍ଧ, ଅଧିକରଣ।
- ବାଚ୍ୟ: କର୍ତ୍ତୃବାଚ୍ୟରୁ କର୍ମବାଚ୍ୟକୁ ବଦଳାଇବା; କର୍ତ୍ତାରେ ‘ଦ୍ୱାରା’ ଓ କ୍ରିୟାରେ ‘ଯାଏ’ ଯୋଡ଼।
ଉଦାହରଣ
‘ବିଦ୍ୟା + ଆଲୟ = ବିଦ୍ୟାଲୟ’ - ଏହା ସ୍ୱରସନ୍ଧି; ଆ + ଆ = ଆ (ଦୀର୍ଘ)। ‘ରାଜପୁତ୍ର = ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର’ - ଷଷ୍ଠୀ ତତ୍ପୁରୁଷ ସମାସ। ‘ଶିଷ୍ୟ ପାଠ ପଢ଼େ’ → ‘ଶିଷ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପାଠ ପଢ଼ାଯାଏ’ - କର୍ତ୍ତୃବାଚ୍ୟରୁ କର୍ମବାଚ୍ୟ; କର୍ତ୍ତା ‘ଶିଷ୍ୟ’ ସହ ‘ଦ୍ୱାରା’ ଯୋଡ଼ାଗଲା ଓ କ୍ରିୟା ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହେଲା। ‘ଆଖିରେ ଧୂଳି ଦେବା’ ରୂଢ଼ିର ଅର୍ଥ ‘ଭୁଲାଇବା’; ଆକ୍ଷରିକ ଅର୍ଥ ନୁହେଁ।
ମାର୍କ ହରାଉଥିବା ଭୁଲ
- ସନ୍ଧି ଓ ସମାସର ସୀମା ନ ଜାଣିବା; ସମାସରେ ପ୍ରଥମ ପଦର ବିଭକ୍ତି ଲୋପ ହେଉଥିବା ନ ଦେଖିବା।
- କାରକ ଚିହ୍ନ ଭୁଲିବା; ‘କର୍ମ’ ଓ ‘କରଣ’ ମିଶାଇବା।
- ରୂଢ଼ିକୁ ଆକ୍ଷରିକ ଅର୍ଥରେ ଲେଖିବା।