ପାଠ-ବୋଧ ଓ ସାରାଂଶ (Patha-bodha)
ଅଦୃଶ୍ୟ ପାଠରୁ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଓ ସାରାଂଶ ଲେଖିବାକୁ ଆସେ। ଏଥିରେ ମୁଖ୍ୟ ଧାରଣା, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତଥ୍ୟ, ଶବ୍ଦାର୍ଥ ଓ ଅନୁମାନ ପରୀକ୍ଷା ହୁଏ।
ପଢ଼ିବା ଓ ଉତ୍ତର ଦେବା
- ପ୍ରଥମ ପଠନରେ ପାଠର ବିଷୟ ଧର; ଦ୍ୱିତୀୟ ପଠନରେ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଖୋଜ।
- ପ୍ରଶ୍ନର କ୍ରିୟାପଦ ଦେଖ-‘କେବେ’, ‘କିପରି’, ‘କାହିଁକି’-ଉତ୍ତରର ଢାଞ୍ଚା ସେହି ଅନୁସାରେ ହେବ।
- ସାରାଂଶ ନିଜ ଶବ୍ଦରେ, ମୂଳ ପାଠର ଏକ-ତୃତୀୟାଂଶରୁ ଅଧିକ ନୁହେଁ; କେବଳ ମୁଖ୍ୟ ଭାବ ରଖ।
ଉଦାହରଣ
ପାଠ: “ବର୍ଷା ଆରମ୍ଭ ହେବାରୁ ନଦୀ ଜଳ ବଢ଼ିଲା। ଗ୍ରାମବାସୀ ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରଶାସନ ରିଲିଫ୍ ସାମଗ୍ରୀ ପଠାଇଲା। କିନ୍ତୁ ରାସ୍ତା ବନ୍ଦ ଥିବାରୁ ସାମଗ୍ରୀ ପହଞ୍ଚିବାରେ ଦେରି ହେଲା।” ପ୍ରଶ୍ନ: ରିଲିଫ୍ ସାମଗ୍ରୀ ପହଞ୍ଚିବାରେ ଦେରି କାହିଁକି ହେଲା? ଉତ୍ତର: ରାସ୍ତା ବନ୍ଦ ଥିଲା। ପାଠରେ ‘ରାସ୍ତା ବନ୍ଦ ଥିବାରୁ’ କାରଣ ସିଧା କୁହାଯାଇଛି; ଏହା ଅନୁମାନ ନୁହେଁ, ପାଠରୁ ମିଳିଥିବା ତଥ୍ୟ।
ମାର୍କ ହରାଉଥିବା ଭୁଲ
- ଉତ୍ତରକୁ ଅତି ଲମ୍ବା କରି ପାଠରୁ ପୂରା ବାକ୍ୟ ନକଲ କରିବା।
- ନିଜ ମତ ଯୋଡ଼ି ସାରାଂଶକୁ ବଦଳାଇବା।
- ତାରିଖ, ସଂଖ୍ୟା କିମ୍ବା ସ୍ଥାନ ଭୁଲ୍ କରିବା।