వ్యాకరణం (Vyakaranam) - సంధి, సమాసం, అలంకారం, ఛందస్సు
సంధి
- సవర్ణదీర్ఘ సంధి: అ/ఆ + అ/ఆ = ఆ. ఉదా: రామ + ఆలయం = రామాలయం.
- గుణ సంధి: అ/ఆ + ఇ/ఈ = ఏ; అ/ఆ + ఉ/ఊ = ఓ. ఉదా: దేవ + ఇంద్రుడు = దేవేంద్రుడు.
- ఉత్వ సంధి: పరుషానికి ఉత్వం చేరినప్పుడు. ఉదా: రాముడు + అనెను = రాముడనెను.
- యడాగమ సంధి: ఇత్వ/ఉత్వ సంధి సాధ్యం కాని చోట య్/వ్ ఆగమం. ఉదా: ఏమి + అని = ఏమియని.
సమాసం
- తత్పురుష: ఉత్తర పదం ప్రధానం - రాజభవనం = రాజు యొక్క భవనం.
- ద్వంద్వ: రెండు పదాలూ ప్రధానం - రామలక్ష్మణులు.
- బహువ్రీహి: సమాసం వేరొక వస్తువును సూచిస్తుంది - పద్మాక్షి = పద్మముల వంటి కన్నులు కలది.
- ద్విగు: సంఖ్యా పూర్వపదం - త్రిలోకాలు. అవ్యయీభావం: పూర్వపదం ప్రధానం - యథాశక్తి.
అలంకారం
ఉపమ (వంటి/పోలిన తో సామ్యం), రూపకం (అభేద ఆరోపణ), అతిశయోక్తి (అతిశయ వర్ణన), అర్థాంతరన్యాసం (సామాన్య వాక్యంతో విశేషానికి మెరుగు), ఉత్ప్రేక్ష (ఊహ), శ్లేష (ఒకే పదానికి అనేకార్థాలు).
ఛందస్సు
గణం = మూడు అక్షరాలు; ఎనిమిది గణాలు “యమాతారాజభానసలగం” అనే సూత్రంతో గుర్తుపెట్టుకోవాలి. వృత్తాలు: ఉత్పలమాల, చంపకమాల, శార్దూలం, మత్తేభం. జాతులు: కందం, ద్విపద, ఆటవెలది, తేటగీతి. ప్రాస రెండవ అక్షరానికి, యతి నిర్దిష్ట స్థానానికి చెందుతాయి.
ఉదాహరణ (పని చేయడం)
“రామాలయం” విడదీయండి: రామ + ఆలయం; అ + ఆ = ఆ కాబట్టి సవర్ణదీర్ఘ సంధి. సమాసం: “రాముని ఆలయం” అని షష్ఠీ విభక్తి అర్థం వస్తోంది, ఉత్తర పదం (ఆలయం) ప్రధానం కాబట్టి షష్ఠీ తత్పురుష సమాసం.
మార్కులు కోల్పోయే చోట్లు
- గుణ సంధిని సవర్ణదీర్ఘ సంధిగా రాయడం.
- బహువ్రీహిని తత్పురుషతో కలిపేయడం.
- అలంకారం పేరు రాసి ఉదాహరణ ఇవ్వకపోవడం.
- గణాలను అక్షర సంఖ్యతో గందరగోళపరచడం.