WRD Maharashtra JE key terms

रस्ते, इमारती व पाटबंधारे कामांत वापरल्या जाणाऱ्या सिमेंट, वाळू, खडी, पोलाद व दगड यांसारख्या सामग्रीचा सामूहिक उल्लेख; प्रत्येकाची मानक गुणवत्ता चाचणी नियमपुस्तिकेत ठरलेली असते.

सिमेंट, बारीक व जाड मिश्रण व पाणी यांच्या ठराविक प्रमाणातील मिश्रणाला कडक होऊन दगडासारखी मजबुती येते; प्रमाण IS कोडनुसार ठरते.

ताज्या काँक्रीटची कार्यक्षमता (workability) ठरवण्यासाठी शंकूच्या साच्यात भरलेले मिश्रण साचा काढल्यावर किती खाली बसते ते मोजले जाते; हे प्रमाण मिलिमीटरमध्ये नोंदवले जाते.

बीम हा आडवा भार वाहून आधारांकडे पाठवणारा सदस्य असतो, तर स्तंभ उभा भार वाहून पायाकडे पाठवतो; दोघांची रचना RCC नियमांनुसार केली जाते.

ताण सहन करणारे पोलादी सळई काँक्रीटमध्ये योग्य ठिकाणी व अंतरावर ठेवून तयार केलेली रचना; IS 456 मधील तरतुदींनुसार आखणी व तपासणी केली जाते.

जमिनीचे अंतर, दिशा व उंचीचे फरक मोजून नकाशे व उतार तयार करण्याची प्रक्रिया; पाटबंधारे आराखडा व रस्ते आखणीचा पाया हीच प्रक्रिया असते.

उंची मोजणीचा विश्वासार्ह संदर्भ म्हणून स्थिर ठिकाणी ठेवलेला, ज्ञात उंचीचा बिंदू; प्रत्येक समतलन काम याच उंचीवरून सुरू होते.

जमिनीचा थर कोसळण्यापूर्वी प्रति एकक क्षेत्रफळ किती भार सहन करू शकतो हे दर्शवणारे मूल्य; पाया आखताना हे मूल्य तपासून सुरक्षित भार ठरवला जाते.

इमारतीचा किंवा बांधाचा भार जमिनीत सुरक्षितपणे पसरवणारा सर्वात खालचा भाग; जमिनीचा प्रकार व भार पाहून उथळ किंवा खोल पाया निवडला जातो.

पाणी किंवा द्रव उचलण्यासाठी वापरले जाणारे यंत्र; बाहेर टाकलेले पाणी व वापरलेली ऊर्जा यांच्या गुणोत्तराला पंपाची कार्यक्षमता म्हणतात.

विद्युत ऊर्जेचे यांत्रिक ऊर्जेत रूपांतर करणारे यंत्र; पंप, कारखाने व सिंचन योजनांत हे मुख्य चालक यंत्र म्हणून वापरले जाते.

पर्यायी प्रवाहाचा व्होल्टेज वाढवणारे किंवा कमी करणारे स्थिर यंत्र; वीज वितरणात उच्च व्होल्टेजवर प्रवास करून ग्राहकाजवळ व्होल्टेज कमी केला जातो.

विद्युत उपकरणाचे धातूचे आवरण जमिनीशी जोडून गळती प्रवाह सुरक्षितपणे जमिनीत पाठवण्याची व्यवस्था; यामुळे धक्का बसण्याचा धोका कमी होतो.

विद्युत परिपथात वास्तविक शक्ती व आभासी शक्ती यांचे गुणोत्तर; कमी मूल्य म्हणजे अधिक प्रवाह व जास्त तोटा, म्हणून सुधारणा आवश्यक मानली जाते.

ऊर्जा निर्माण होत नाही व नष्ट होत नाही, फक्त रूप बदलते, हे सांगणारा नियम; उष्णता दिल्यास ती कामात व अंतर्गत ऊर्जेत रूपांतरित होते.

तापमानाच्या फरकामुळे उष्णता वहन, संवहन किंवा प्रारण या तीन मार्गांनी एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी जाण्याची प्रक्रिया.

इंधन जाळून पाण्याची वाफ तयार करणारे बंद भांडे; वाफेचा दाब व तापमान सुरक्षित मर्यादेत ठेवण्यासाठी सुरक्षा वाल्व्ह व दाबमापक बसवले जातात.

नदी किंवा धरणातील पाणी शेतापर्यंत पोहोचवण्यासाठी जमिनीत खोदलेला कृत्रिम पाण्याचा मार्ग; त्याची रुंदी, खोली व उतार वहन क्षमतेनुसार ठरवले जातात.

कालव्याचा मार्ग नकाशावर व जमिनीवर ठरवण्याची प्रक्रिया; उतार मंद ठेवून खोदकाम कमी होईल व पाणी गुरुत्वाकर्षणाने वाहू शकेल अशी आखणी केली जाते.

विहीर, नदी किंवा कालव्यातून शेतात पाणी उपसण्यासाठी वापरला जाणारा पंप; क्षेत्राची गरज व उचलणीची उंची पाहून क्षमता निवडली जाते.

धरणाची रचना, सांडवा, दरवाजे व पाण्याची पातळी नियमित तपासून अपघात टाळण्याची व्यवस्था; पूर अंदाज, देखभाल व आपत्कालीन आराखडा यांचा समावेश होतो.

धरण भरल्यावर जास्तीचे पाणी सुरक्षितपणे खाली सोडण्यासाठी बांधलेली रचना; धरणाच्या पृष्ठभागाला हानी न पोहोचता पाणी वाहून जाईल अशी त्याची रचना असते.

पावसाचे पाणी ज्या संपूर्ण भूभागावरून वाहून एखाद्या नदीला किंवा धरणात येते ते क्षेत्र; यावरून पुराचा अंदाज व धरणाची क्षमता ठरवली जाते.

ठराविक कालावधीत पडलेला पाऊस मिलिमीटरमध्ये मोजणारे उपकरण; पाणलोटातील पावसाची नोंद पूर अंदाज व पाणी नियोजनासाठी वापरली जाते.

शासकीय विभागाने कामकाजाच्या पद्धती, अधिकार व प्रक्रिया ठरवण्यासाठी प्रकाशित केलेले अधिकृत मार्गदर्शक पुस्तक; कर्मचाऱ्यांनी त्यानुसारच कामकाज करावे लागते.

शासनाने धोरण किंवा प्रशासकीय निर्णय जाहीर करण्यासाठी काढलेला अधिकृत आदेश; त्यातील अटी व अंमलबजावणीची तारीख विभागांना बंधनकारक असते.

जमिनीची मालकी, क्षेत्र व पीक यांची नोंद ठेवणारे सातबारा व इतर शासकीय दस्तऐवज; जमीन संपादन व मोबदला ठरवताना हे अभिलेख पुरावा म्हणून वापरले जातात.

सार्वजनिक प्रकल्पासाठी खाजगी जमीन कायद्यानुसार ताब्यात घेण्याची प्रक्रिया; मालकास मोबदला व पुनर्वसन देण्याची तरतूद कायद्यात आहे.

गावाच्या स्थानिक कामकाजासाठी निवडून आलेली ग्रामीण स्थानिक स्वराज्य संस्था; पाणीपुरवठा, रस्ते व स्वच्छता यांसारख्या सुविधा ती पाहते.

जिल्हास्तरावरील ग्रामीण स्थानिक स्वराज्य संस्था; ग्रामपंचायतींच्या कामांवर देखरेख ठेवते व जिल्ह्यातील ग्रामीण विकास योजना राबवते.

धरणे, कालवे व पाटबंधारे योजनांची आखणी, बांधकाम व देखभाल पाहणारा राज्य शासनाचा विभाग; पाणी वाटप व धरण सुरक्षितता त्याच्या कार्यक्षेत्रात येते.

शासकीय इमारती, रस्ते व पूल यांची बांधणी व देखभाल करणारा विभाग; कामांचे अंदाजपत्रक, निविदा व गुणवत्ता तपासणी त्याच्या नियमांनुसार होते.

शासकीय काम देताना ठराविक अटींवर दरपत्रके मागवून सर्वात योग्य निविदा निवडण्याची पारदर्शक पद्धत; यामुळे स्पर्धा व जबाबदारी निश्चित होते.

राज्य शासनाच्या कार्यालयीन कामकाजात मराठीचा वापर अनिवार्य करणारे नियम; पत्रव्यवहार, अहवाल व सूचना मराठीतून काढण्याची तरतूद त्यात आहे.

पूर, दुष्काळ किंवा भूकंपासारख्या आपत्तीची पूर्वतयारी, प्रतिसाद व पुनर्संचयितीची नियोजित व्यवस्था; जिल्हा प्रशासन व संबंधित विभाग समन्वयाने काम करतात.

उपलब्ध पाण्याचे शेती, पिण्याचे पाणी व उद्योग यांमध्ये ठरलेल्या प्राधान्यक्रमानुसार वाटप; हक्क व कोटा शासकीय आदेशानुसार निश्चित केले जातात.

वाहत्या पाण्याबरोबर येणारी माती धरणात किंवा कालव्यात साचणे याला गाळण म्हणतात; साचलेला गाळ काढून पाणीसाठा व वहन क्षमता टिकवली जाते.

एखाद्या योजनेद्वारे जास्तीत जास्त किती क्षेत्राला पाणी देता येईल हे दर्शवणारे मूल्य; नियोजन व अंदाजपत्रक ठरवताना याचा वापर होतो.