स्थापत्य अभियांत्रिकी (Civil Engineering) - WRD JE स्थापत्य शाखा
WRD महाराष्ट्राच्या स्थापत्य (Civil) शाखेच्या कनिष्ठ अभियंता पेपरमध्ये concrete technology, strength of materials, RCC व steel design, fluid mechanics, surveying, soil mechanics, estimating–costing आणि सिंचन संरचनांची प्राथमिक माहिती यांची चाचणी होते. प्रश्न IS codes व महाराष्ट्रातील प्रचलित तांत्रिक पद्धतींवर आधारित असतात; सूत्रासोबत त्याची एकके आणि अटीही लक्षात ठेवाव्या लागतात.
Concrete व इस्पात
- IS 456:2000 नुसार मध्यम (moderate) exposure असलेल्या RCC साठी किमान M25 श्रेणी, कमाल water-cement ratio 0.50 आणि cement 300 kg/m³ पेक्षा कमी नाही.
- Nominal mix: M10 = 1:3:6, M15 = 1:2:4, M20 = 1:1.5:3.
- Cube test: 150 mm घन, 28 दिवस; 7 दिवसांची ताकद सुमारे दोन-तृतीयांश इतकी येते.
Surveying व hydraulics
- Bearing उत्तरेपासून घड्याळाच्या दिशेने मोजले जाते (WCB); दोन रेषांमधील included angle = bearing चा फरक.
- स्थिर वाहनासाठी continuity: Q = A × V; दाब व वेग यांतील देवघेव Bernoulli समीकरणाने.
कार्यरत उदाहरण
4 मी span च्या simply supported तुळईवर 10 kN/m चे UDL आहे; कमाल bending moment काढा. प्रतिक्रिया R = wL/2 = 10 × 4/2 = 20 kN. कमाल BM मध्यावर येते: M = wL²/8 = 10 × 16/8 = 20 kN·m. पडताळणी: M = R × 2 − 10 × 2²/2 = 40 − 20 = 20 kN·m. Design साठी factored moment = 1.5 × 20 = 30 kN·m.
गुण कमी करणारे सापळे
- water-cement ratio वजनाने असतो, घनफळाने नाही; nominal व design mix मध्ये गोंधळ होतो.
- 1 N/mm² = 1 MPa = 1000 kN/m² - एकक न बदलल्यास उत्तर 1000 पट चुकते.
- Effective span व clear span यांत फरक; support रुंदी विचारात न घेणे.
- Slump हा workability दर्शक आहे, ताकदीचा नाही.