حقوق کیفری
حقوق کیفری در آزمون بر کتاب اول قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲ (کلیات)، ارکان جرم، مسئولیت کیفری، شرکت و معاونت، شروع به جرم و عوامل رافع مسئولیت متمرکز است.
قواعد کلیدی
- ماده ۲: جرم فعل یا ترک فعلی است که در قانون برای آن مجازات تعیین شده؛ ماده ۴ اصل قانونی بودن جرم و مجازات.
- ماده ۳: بازگشت به گذشته قانون کیفری فقط در صورتی جایز است که به نفع متهم باشد.
- ماده ۱۴: مجازات‌های حد، قصاص، دیه و تعزیر.
- ماده ۱۲۲: شروع به جرم وقتی قابل مجازات است که قصد ارتکاب جرم و آغاز عملیات اجرایی احراز شود و به نتیجه نرسد.
- مواد ۱۲۵ تا ۱۲۷: شرکت، تبانی و معاونت؛ معاون مباشر جرم نیست و مجازات او مستقل است.
- ماده ۱۴۶: صغیر غیرممیز مسئولیت کیفری ندارد؛ ماده ۱۴۷ سن مسئولیت را برای دختران ۹ سال قمری و پسران ۱۵ سال قمری مقرر می‌کند، با تفکیک حدود و قصاص.
- مواد ۱۵۴ تا ۱۵۸: دفاع مشروع؛ تناسب دفاع با تهاجم و ضرورت آن شرط است و دفاع بیش از حد ضمان‌آور است.
مثال کاربردی
الف با چاقو به ب حمله می‌کند. ب برای دفع حمله ضربه‌ای متناسب وارد می‌کند و الف مجروح می‌شود. چون تهاجم فعلی و غیرقانونی بوده و دفاع ضرورت داشته و متناسب است، ب بر پایه ماده ۱۵۶ مسئول نیست. اگر ب پس از فرار الف او را بزند، دیگر دفاع مشروع نیست و ضمان دارد.
تله‌های نمره‌بر
خلط دفاع مشروع با انتقام؛ پذیرش اشتباه حکمی به‌جای اشتباه موضوعی؛ نادیده گرفتن تفاوت شرکت و معاونت؛ و فراموش کردن اینکه عطف به ماسبق شدن قانون کیفری فقط به نفع متهم است، نه به ضرر او.