فرهنگ و معارف اسلامی: توحید، نبوت، معاد
این درس در کنکور هنر از متن آیات و احادیث، مفاهیم اعتقادی و احکام کلی می‌پرسد. تمرکز بر فهم رابطه مفاهیم است: توحید و شاخه‌هایش، نبوت عامه و خاصه، امامت، عدل، معاد و اخلاق.
مراتب توحید
- توحید ذاتی: یگانگی ذات خدا و نفی هرگونه ترکیب و شریک.
- توحید صفاتی: عینیت صفات با ذات؛ صفات زائد بر ذات نیستند.
- توحید افعالی: هیچ فاعلی مستقل از خدا اثر نمی‌گذارد؛ «و ما رمیتَ إذ رمیتَ و لکنّ الله رمی».
- توحید عبادی: یگانه‌پرستی در پرستش؛ «إیّاک نعبد و إیّاک نستعین».
نبوت و امامت
- نبوت عامه: ضرورت وحی و عصمت پیامبر. نبوت خاصه: نبوت پیامبر اسلام و ختم نبوت.
- امامت: جانشینی پیامبر در تبیین دین و هدایت، با نص و عصمت.
معاد
- برزخ، قیامت، حساب و کتاب، شفاعت و بهشت و جهنم. معاد هم روحانی و هم جسمانی است.
نمونه حل‌شده
آیه «إنّما أمرُهُ إذا أرادَ شیئاً أن یقولَ له کُن فیکون»: ۱) آیه سخن از اراده تکوینی خدا و بی‌نیازی او از ابزار می‌گوید. ۲) پس مفهوم، توحید در آفرینش و تدبیر است، یعنی توحید افعالی. ۳) توحید عبادی پاسخ نادرست است، چون آیه درباره پرستش سخن نمی‌گوید.
دام‌ها
- خلط توحید افعالی با توحید صفاتی؛ ملاک، سخن از فاعلیت و تدبیر است.
- جابه‌جا کردن نبوت عامه و خاصه در پرسش‌های تعریف‌محور.
- تفسیر آیه با پیش‌فرض ذهنی به‌جای واژه‌های کلیدی خود آیه؛ همیشه کلیدواژه‌ها (اراده، خلق، عبادت، شریک) را علامت بزنید.