تاریخ هنر ایران و جهان: از پیش‌ازتاریخ تا قرن بیستم
این درس پرسش‌هایی از دوره‌بندی، ویژگی سبکی، اثر شاخص و بستر تاریخی می‌دهد. سودمندترین راه، چسباندن هر اثر به سه نشانه است: دوره، مکان و ویژگی فرمی. در ایران، محورهای ثابت عبارت‌اند از پیش‌ازتاریخ فلات، هخامنشی، ساسانی، اسلامی، صفوی، قاجار و هنر نوگرا.
ایران
- پیش‌ازتاریخ: سفال منقوش سیلک کاشان و تپه‌حصار دامغان، پیکره‌های الهه باروری، مفرغ‌های لرستان.
- هخامنشی: تخت جمشید، پلکان آپادانا با نقش بار عام، کاشی لعاب‌دار شوش، کتیبه بیستون. ویژگی: نظم صف‌بندی، تقارن، پرهیز از پرسپکتیو.
- ساسانی: طاق کسری، نقش‌برجسته طاق بستان، ظروف سیمین با صحنه شکار؛ پیکره‌تراشی جبهه‌دار.
- اسلامی: گنبد قابوس، مسجد جامع اصفهان با چهار ایوان، گنبد سلطانیه در دوره ایلخانی، کاشی معرق و آجرکاری.
- صفوی: میدان نقش جهان، مسجد شیخ لطف‌الله، نگارگری رضا عباسی. قاجار: کمال‌الملک، نقاشی قهوه‌خانه‌ای.
جهان
- لاسکو و آلتامیرا؛ ونوس ویلندورف. مصر: اهرام و قانون جبهه‌نمایی. یونان: کوروس آرکائیک، کلاسیک فیدیاس، هلنیستی لائوکون.
- روم: قوس و پانتئون. بیزانس: سنت سوفیا و موزاییک. گوتیک: نوتردام، پنجره‌های رنگی.
- رنسانس: جوتو، برونلسکی، مازاچو، لئوناردو، میکلانژ، رافائل. باروک: کاراواجو، رامبراند، ولاسکوئز.
- امپرسیونیسم (مونه، رنوار)، پست‌امپرسیونیسم (سزان، ون‌گوگ، گوگن)، فوویسم (ماتیس)، کوبیسم (پیکاسو، براک)، سوررئالیسم (دالی، مگریت)، پاپ (وارهول).
نمونه حل‌شده
اثر «تاج‌گذاری ناپلئون»: نقاش ژاک‌لوئی داوید است؛ سبک نئوکلاسیسیسم با خطوط صریح، ترکیب‌بندی سه‌گانه و پرهیز از احساس‌گرایی باروک؛ تاریخ ۱۸۰۵ تا ۱۸۰۷، یعنی دوره قدرت ناپلئون.
دام‌ها
- نسبت دادن گنبد سلطانیه به دوره صفوی؛ متعلق به ایلخانی است.
- یکی گرفتن امپرسیونیسم و پست‌امپرسیونیسم بر پایه رنگ روشن.
- اشتباه در نام نقاش در پرسش‌های تطبیقی اثر و هنرمند.