زبان و ادبیات فارسی
این حوزه دو محور دارد: دستور زبان (نقش‌های دستوری، ساخت فعل و وابسته‌های اسم) و ادبیات (آرایه‌های ادبی، قالب‌های شعر و شناخت شاعران). پرسش‌ها معمولاً با یک بیت یا یک جمله کوتاه آغاز می‌شوند و از داوطلب تحلیل می‌خواهند.
دستور زبان
- هر جمله از نهاد و گزاره ساخته می‌شود؛ گزاره می‌تواند فعل، مفعول، متمم یا مسند داشته باشد.
- شناسه فعل همان نهاد است و نهاد جداگانه فقط برای تأکید یا ابهام‌زدایی نوشته می‌شود.
- «را» سه کارکرد دارد: نشانه مفعول، حرف اضافه و نشانه فک اضافه.
آرایه‌های ادبی
- تشبیه چهار رکن دارد: مشبه، مشبه‌به، وجه شبه و ادات تشبیه.
- استعاره، تشبیهی است که یکی از دو طرف آن حذف شده باشد.
- کنایه معنای غیرمستقیم جمله است، اما مجاز کاربرد واژه در غیرمعنای اصلی با علاقه و قرینه است.
- مراعات نظیر، تضاد، تلمیح، جناس، سجع و ایهام از پرتکرارترین آرایه‌های آزمون‌اند.
قالب‌های شعر
قصیده (مصراع اول و بیت‌های زوج هم‌قافیه، بیشتر در مدح)، غزل، مثنوی (هر بیت قافیه مستقل؛ شاهنامه در بحر متقارب)، رباعی (چهار مصراع با قافیه مصراع‌های اول، دوم و چهارم) و دوبیتی.
نمونه حل‌شده
در جمله «کتاب را به دوستم دادم»: نهاد «من» است که از شناسه «-م» فهمیده می‌شود، «کتاب را» مفعول، «به دوستم» متمم و «دادم» فعل است. اگر پرسش بخواهد نهاد را جدا بنویسیم، پاسخ «من» است، نه «کتاب».
تله‌های رایج
اشتباه گرفتن سجع با جناس، یکی دانستن کنایه با استعاره، و شمردن تشخیص به‌جای استعاره مکنیه از خطاهای رایج است.