آیین دادرسی مدنی: صلاحیت، ایرادات و طرق شکایت
صلاحیت و ایرادات
صلاحیت ذاتی به نوع و درجه دادگاه مربوط است و در هر مرحله از دادرسی قابل طرح میباشد؛ اما صلاحیت نسبی (محل دادگاه) باید در نخستین جلسه دادرسی بهصورت ایراد مطرح شود (ماده ۸۴ آ.د.م) وگرنه دادگاه میتواند در ماهیت رأی دهد. ایراداتی چون فقدان اهلیت، امر مختومه، فقدان سمت و عدم توجه دعوا به خوانده از ایرادات شکلیاند و پیش از ماهیت رسیدگی میشوند. دعوای متقابل نیز تا پایان نخستین جلسه دادرسی قابل طرح است.
طرق شکایت و مواعد
حکم غیابی با واخواهی شکسته میشود؛ تجدیدنظرخواهی ظرف بیست روز از ابلاغ (ماده ۳۳۶) مطرح میشود و فرجامخواهی و اعاده دادرسی جهات محدود خود را دارند (از جمله جهات اعاده دادرسی در ماده ۴۲۶). خسارت دادرسی و خسارت تأخیر تأدیه (ماده ۵۲۲) نیازمند مطالبه، احراز شرایط و درخواست صریح است؛ دادگاه بیرون از خواسته حکم نمیدهد.
مثال کاربردی
خواهان ثمن کالا را در دادگاه محل اقامت خود میخواهد، در حالی که خوانده در شهر دیگری اقامت دارد و محل انعقاد قرارداد نیز همانجاست. خوانده در اولین جلسه ایراد عدم صلاحیت نسبی را مطرح میکند: دادگاه پذیرش ایراد را به صورت قرار عدم صلاحیت صادر میکند و پرونده به دادگاه صالح میرود. اگر خوانده این ایراد را تا پایان جلسه اول مطرح نکند، حق او ساقط و دادگاه در ماهیت رأی میدهد.
دامهای نمرهبران
خلط صلاحیت ذاتی و نسبی، طرح ایراد نسبی در مرحله تجدیدنظر، اشتباه در مبدأ محاسبه مهلت بیستروزه (تاریخ ابلاغ، نه تاریخ صدور)، و فراموش کردن مطالبه خسارت تأخیر تأدیه، نمرهبران رایجاند.