ادله اثبات دعوا: بار اثبات و ارزش هر دلیل
اصل بار اثبات
ماده ۱۲۵۷ قانون مدنی بار اثبات را بر دوش مدعی میگذارد؛ هر کس چیزی را ادعا کند باید آن را ثابت کند و کسی که منکر است در مقام دفاع، دلیل نمیآورد مگر در مواردی که قانون استثنا کرده باشد (مانند ادعای تادیه دین که منکر آن مدیون است). ماده ۱۲۵۸ ادله را در پنج قسم محصور میکند: اقرار، اسناد کتبی، شهادت، امارات و قسم.
اقرار و اسناد
اقرار اخبار به حقی برای غیر و به ضرر خود است (ماده ۱۲۵۹) و در امور مدنی قاطع دعواست. سند رسمی تنظیمشده نزد مأمور رسمی اعتبار بالایی دارد، در حالی که سند عادی با انکار یا تردید طرف مقابل روبهرو میشود و در صورت ادعای جعل، رسیدگی به اصالت در صلاحیت دادگاه است. ارائه اصل سند و مطابقت رونوشت با اصل نیز شرط استفاده از آن است.
شهادت، امارات و قسم
شهادت تابع نصاب و شرایط شاهد است؛ در دعاوی مالی معمولاً شهادت دو مرد یا یک مرد و دو زن پذیرفته میشود. امارات به دو دسته قانونی و قضایی تقسیم میشوند و قسم در مواردی که دلیل کافی نیست، بهعنوان دلیل مکمل یا قسامه کاربرد دارد.
مثال کاربردی
خواهان رسید عادی امضاشده توسط خوانده را برای مطالبه وجه ارائه میکند. خوانده امضای خود را میپذیرد اما ادعای تادیه میکند؛ در اینجا بار اثبات به او منتقل میشود و باید پرداخت را ثابت کند. اگر امضا را انکار کند، اصالت سند با ارجاع به کارشناس یا ادله دیگر بررسی میشود و در صورت تردید جدی، سند از حجیت میافتد.
دامهای نمرهبران
جابهجا کردن بار اثبات، یکسان گرفتن انکار، تردید و ادعای جعل، و بیتوجهی به نصاب شهادت، خطاهای رایج این بخش است.