Ofnæmislyf, kódein og fjórar klukkustundir í svefn
Klukkan er 06:30 í febrúar og þú átt að hjóla 120 km til vinnu. Í gærkvöldi tókst þú eina 0,33 l bjór (4,5%) klukkan 22:00, ofnæmistöflu (cetirizín) og hóstasíróp með kódeini vegna flensu. Þú svafst aðeins fjórar klukkustundir því barnið var vakandi. Á lyfseðlinum stendur að lyfið geti valdið syfju og að maður eigi ekki að aka. Þú ert 80 kg og hefur ekki borðað neitt síðan klukkan 19 í gær. Þér finnst þú vera nógu vakandi eftir sturtu og sterkan kaffibolla. Á leiðinni eru hraðamörk 90 km/klst, 8 km malarvegur með lausamöl og hitastig 0 °C, svo hálka er á skuggsælum stöðum. Samstarfsmaður bauðst til að sækja þig en þú sagðist komast sjálfur; fundurinn hefst klukkan 09:00 og er mikilvægur. Þú hefur ekki tekið lyfin áður. Hjólið geymist úti og er með ís á sætinu.
1. Er einn bjór klukkan 22:00 vandamál klukkan 06:30? Hvert er lögbundið viðmið á Íslandi og hvernig reiknarðu það?
Read the worked answer
Viðmiðið er 0,02% alkóhól í blóði, það er 20 mg á 100 ml blóðs. Það er lægsta viðmið sem þekkist í Evrópu, svo ekki er hægt að treysta á „smávegis“.
Gróf reikningur: 0,33 l af 4,5% bjór inniheldur um 12 g af hreinu alkóhóli. Með Widmark-formúlunni fyrir 80 kg karlmann (r ≈ 0,68) fæst hámarksstyrkur um 12 / (80 × 0,68) ≈ 0,22 g/l, það er um 0,022%. Það er rétt við eða yfir viðmiðinu á meðan hámarkinu stendur.
Hraði niðurbrots er um 0,01–0,015% á klukkustund, svo eftir 8,5 klukkustundir er styrkurinn líklega kominn undir greiningarmörk - en það er mat, ekki staðreynd, og einstaklingsmunur er mikill. Ef þú hefðir drukkið tvo bjóra eða seint um kvöldið væri svarið annað.
Niðurstaða: alkóhólið eitt og sér er líklega ekki aðalvandamálið hér - en það er heldur ekki það eina sem skiptir máli.
2. Metið heildarhæfi þína til að aka þessa leið. Hvaða þættir vega þyngst og hvaða lagalegu áhrif hefur það?
Read the worked answer
Þættirnir sem vega þyngst:
- Kódein er ópíóíð og syfjar; það hægir á viðbragði og dregur úr einbeitingu. Lyfseðillinn segir beinlínis að ekki eigi að aka.
- Cetirizín getur valdið syfju, sérstaklega í fyrstu skömmtum og með öðrum lyfjum.
- Fjórar klukkustundir í svefn jafngilda áhrifum sem eru sambærileg við töluverða ölvun hvað varðar viðbragð og árvekni.
- Flensa, lítið matareði og kaffi auka þreytu og skerða blóðsykur.
- 0 °C, hálka og 8 km af malarvegi krefjast meiri einbeitingar en venjulega, ekki minni.
Lagalega: að aka undir áhrifum lyfja sem gera þig óhæfan er refsivert á sama hátt og akstur undir áhrifum áfengis, og getur leitt til sviptingar ökuréttar og sektar. Slysatrygging getur einnig skerst ef ökumaður var ekki ökuhæfur. Það að þér finnist þú vakandi eftir sturtu breytir engu - sturtan fjarlægir ekki lyfin úr blóðinu.
3. Hvað gerirðu í staðinn, og hvað áttu að gera ef þú vaknar eða finnur fyrir syfju á leiðinni?
Read the worked answer
Í staðinn: þúð biður samstarfsmanninn sem bauðst til að sækja þig, eða frestar ferðinni. Ef þú þarft að komast af stað skaltu tala við lækni eða lyfjafræðing um ofnæmislyf sem ekki syfjar og um hvenær má aka aftur eftir kódein - venjulega ekki fyrr en 24 klukkustundum eftir síðasta skammt og eftir að hafa sofið eðlilega. Ekki taka kódein og hjóla samdægurs.
Ef einkenni koma fram á leiðinni: stoppaðu strax á öruggum stað og farðu ekki lengra. Fyrstu merki um ofáreynslu eru einbeitingarleysi, að þú manst ekki síðustu kílómetrana, girðingar eða veggskilti sem „renna fram hjá“, og að þér finnst þú þurfa að anda djúpt oftar. Á mótorhjóli er enginn farþegi sem getur tekið við stýrinu og engin bílbelti - þar er þreytan hættulegri en í bíl. Þess vegna ákveðurðu þetta heima, ekki á veginum.