Slys á malarvegi við Húsavík - fyrstu mínúturnar
Þú ert á malarvegi 15 km frá næsta bæ norðan við Húsavík. Það er 6 °C, rigning og rok. Fyrir framan þig hefur mótorhjóli úr hópnum sem þú ert í farið út af veginum í krappri beygju. Ökumaðurinn liggur í gríðunni við vegkantinn með hjálminn á. Hann er meðvitandi en ringlaður, svarar ekki heiti sínu, blæðir mikið úr vinstri framhandlegg og segist vera með verki í hálsi og herðum. Bíll sem kom á móti er stöðvaður á veginum með hættuljós kveikt; ökumaður hans skjálfar og gengur óstöðugt um. Þú hefur engan samband í símanum þínum en bíllinn á móti er með GSM. Þú ert með skyndihjálparpoka og ullarteppi í farangri. Hópurinn var sex hjól og tveir félagar eru enn á leiðinni að staðnum. Þú hefur aldrei veitt skyndihjálp áður. Vegurinn er mjór og blindhæð er skammt frá.
1. Í hvaða röð áttu að bregðast við þegar þú kemur að staðnum?
Read the worked answer
1. Tryggðu vettvanginn fyrst. Sjaldséðasta hættan hér er að næsta hjól komi yfir blindhæðina inn í slysið. Stoppaðu þannig að hjólið verji, kveiktu á hættuljósum, og sendu ökumann bílsins eða einhvern af hinum upp fyrir blindhæðina til að veifa. Settu ekkert í veg fyrir umferðina án þess að sjá til.
2. Hringdu í 112 úr GSM-símanum á bílnum. Segðu nákvæma staðsetningu (vegur, 15 km norðan við bæinn), fjölda slasaðra, ástand ökumannsins og hvaða aðstoð er þegar á staðnum.
3. Metið öndun og meðvitund. Ringlunin og verkur í hálsi og herðum bendir til höfuð- eða hálshöggs - hann á ekki að færa sig og þú átt ekki að færa hann nema bráð hætta sé.
4. Stöðvaðu blæðinguna með beinum þrýstingi á sárið með grisju eða hreinu efni, og haltu handleggnum uppi.
5. Hlúðu að honum og fylgstu með - öndun, meðvitund, hita - þar til sjúkrabíll kemur. Ekki skilja hann eftir einan.
2. Hvernig á að fara með hjálminn þegar grunur er um hálshögg?
Read the worked answer
Hafðu hjálminn á. Við grun um háls- eða höfuðhögg heldur hjálmurinn höfðinu í réttri stöðu og virkar sem spelka. Að rífa hann af getur valdið því að hálsliðirnir hreyfist og skaðinn versni.
Hjálminn er aðeins fjarlægður ef: öndunarvegur er lokaður eða stíflaður (t.d. uppköst), nauðsynlegt er að hefja hjartapressu og öndunarhjálp, eða hjálmurinn er það illa farinn að hann kemur í veg fyrir meðferð.
Ef fjarlægja verður: það þarf tvo. Annar heldur höfðinu og hálsinum í beinni línu með höndum beggja vegna höfuðsins og talar rólega við manninn; hinn losar ólarnar og dregur hjálminn varlega upp og aftur á bak, án þess að snúa höfðinu. Haltu áfram að halda höfðinu kyrru eftir á.
Eftir á: skráðu hjálminn og skemmdir á honum, því það getur skipt máli fyrir lækna og rannsókn. Hjálmur sem hefur orðið fyrir höggi er ónýtur jafnvel þótt hann líti heill út.
3. Hvernig kemurðu í veg fyrir að hann verði kaldur og hvað áttu alls ekki að gera?
Read the worked answer
Kuldinn er raunveruleg hætta: 6 °C, rigning og rok ásamt losti og blóðmissi gera manninn fljótt ofkaldan, og ofkæling versnar ástand hans jafnvel þótt höggið sé ekki lífshættulegt.
Gerðu þetta: einangraðu hann frá jörðinni (teppi, regnjakki, hjálmur eða bakpoki undir hann), leggðu ullarteppið yfir hann án þess að hreyfa líkamann, skjól fyrir vindi og rigningu, og haltu höfðinu kyrru. Talaðu við hann á rólegum nótum og segðu honum hvað er að gerast. Hafðu annan mann að fylgjast með ökumann bílsins líka - hann er í losti.
Gerðu þetta ekki: ekki gefa honum mat eða drykk (hætta á kófnun og flækju ef skurðaðgerð þarf), ekki reyna að setja hann upp eða í bíl, ekki þrýsta á hann að standa upp, ekki hylja andlit hans þannig að þú sjáir ekki öndun, og ekki skilja hann eftir einan. Ef hann verður syfjaðri eða öndunin verður erfið áttu að hringja aftur í 112 og segja frá breytingunni.