Жазылым: жатақханаға ресми шағым хаты
Кандидат жазылым бөлімінде 25 минут ішінде 120-150 сөзден тұратын ресми хат жазуы керек. Тапсырма: «Жатақхана әкімшілігіне 3-11-бөлмеде бес күннен бері жылу жоқ екенін, 15 қарашада жөндеуші келгенін, бірақ жылу қайтадан өшкенін жазыңыз. Нақты күндерді көрсетіп, мәселені шешуді сұраңыз.» Кандидаттың жобасы: «Сәлем, мен Айгүл. Бізге жылу жоқ, тез қосыңдаршы! 15 қарашада бір адам келді, бірақ ештеңе істемеді. Бөлме суық, оқуға мүмкін емес. Айгүл.» Мұғалім ресми стиль, сыпайы өтініш, нақты деректер және қорытынды талап етеді. Айгүлдің қолында 20 минут қалды, ал ол кіріспе мен қорытындыны әлі ойластырған жоқ. Ол сөз санын тексеруге 2 минут қалдыру керек екенін біледі. Хатта эмоциялық баға емес, фактілер басым болуы керек. Оның жобасында 34 сөз бар, яғни көлем жетпейді. Сонымен қатар «қосыңдаршы» сөзі ауызекі стильге жатады.
1. Жобадағы кемінде үш стильдік қатені анықтап, кіріспе мен қорытындыны қалай қайта жазу керектігін көрсетіңіз.
Read the worked answer
«Сәлем» - ресми емес; «Құрметті жатақхана әкімшілігі!» деп бастау.
«қосыңдаршы» - ауызекі, бұйрық рай; «жылуды қосуды өтінемін» немесе «мәселені шешуіңізді сұраймын» деп сыпайы өтініш жасау.
«бір адам» - нақты емес; «15 қарашада жөндеуші келді» деп нақтылау. «ештеңе істемеді» - айыптау; «жылу қайтадан өшіп қалды» деп фактіге көшу.
Қорытынды үлгі: «Мәселені шешуіңізді сұраймын. Жауабыңызды күтемін. Құрметпен, Айгүл Қасымова, 3-11-бөлме.» Мұнда «сіз» формасы, толық аты-жөні және байланыс дерегі бар. Бұл өтінішті бұйрықтан гөрі ынтымақтастыққа шақырады.
2. 120-150 сөзге жету үшін қандай деректерді міндетті түрде қалдыру керек, нені қысқартуға болады?
Read the worked answer
Міндетті: бөлме нөмірі (3-11), бес күннен бері жылу жоқтығы, 15 қарашадағы жөндеушінің келуі, қазіргі суықтық, нақты өтініш.
Қысқартуға болады: «оқуға мүмкін емес» дегенді бір ғана салдар ретінде қалдыруға болады, бірақ ұзақ сипаттаудың қажеті жоқ; эмоциялық шағым, көршілер туралы әңгіме, жеке кесте - артық. Сөз санын ұлғайту үшін «бес күннен бері» сияқты нақты уақыт тіркестерін, сыпайы өтініш формулаларын қолдану керек, бірақ бір ойды қайталамау керек.
Жоспар: кіріспе 15 сөз, мәселенің сипаттамасы 60 сөз, өтініш 25 сөз, қорытынды 15 сөз. Барлығы шамамен 115-125 сөз, қажет болса бір нақты деталь қосуға болады.
3. Айгүл 180 сөз жазып қойса, қандай түзетулер жасап, қандай грамматикалық тіркестерді тексеруі керек?
Read the worked answer
Алдымен қайталаулар мен эмоциялық сөздерді алып тастау: «өте», «тез», «ештеңе» сияқты бағалауларды азайту. Содан кейін әр абзацтағы бір ғана негізгі ойды қалдыру.
Грамматика: «бес күннен бері» - шығыс септігі + «бері»; «15 қарашада» - мезгіл септігі; «жылуды қосу» - табыс септігі; «сізге/сіздің» сыпайы формалары; «өтінемін» етістігінің дұрыс тіркесуі. Соңында сөз санын тексеріп, 120-150 шегіне келтіру керек.
Емтиханда мазмұн мен стиль көлемнен де маңызды, бірақ шектен тыс ауытқу тапсырманы орындамау болып саналуы мүмкін. Сондықтан артық сөйлемді сызып тастап, қалған мәтінді қайта оқу керек.