Айтылым: екі минуттық монологтағы тоқырау
Кандидат айтылым бөлімінде 1 минут дайындықтан кейін «Қоғамдық көліктің тиімділігі» тақырыбында 2 минут сөйлеуі керек. Оның жазбалары: «автобус, метро, кептеліс, экология, баға». Ол дайындық кезінде үш сөйлем жазып үлгерген, бірақ толық жоспар құрмаған. Ол сөйлеуді «Менің ойымша, қоғамдық көлік өте пайдалы» деп бастайды, 40 секундта «кептеліс» сөзін ұмытып, 5 секунд үнсіз қалады. Ол орыс тіліндегі «пробка» сөзін айтқысы келеді, бірақ KAZTEST-те қазақ тілінде сөйлеу керек екенін біледі. Уақытының 1 минут 20 секунды қалды, ал әлі екі дәлел мен қорытынды айту керек. Емтихан алушы сөйлеу үздіксіздігі мен мазмұнға қарайды, бірақ грамматикалық қателер де есепке алынады. Соңында емтихан алушы қосымша сұрақ қоюы мүмкін. Ол «біріншіден», «сонымен қатар», «қорытындылай келе» деген байланыстырушы сөздерді біледі, бірақ қолдануды ұмытып отыр.
1. «Кептеліс» сөзін ұмытып қалған сәтте кандидат не істеуі керек? Нақты қайталау тіркестерін келтіріңіз.
Read the worked answer
Тоқтап қалмай, мағынаны басқа сөзбен жеткізу керек: «көлік кептелісі», «жолдағы тығыздық», «көліктердің көптігі», «қозғалыстың баяулауы».
Егер сөз есіне түспесе: «яғни...», «басқаша айтқанда...», «бұл дегеніміз...» деп ойды жалғастыруға болады. Мысалы: «Метро жолдағы тығыздықты азайтады, яғни адамдар кептелісте қалмайды».
Орысша «пробка» деп ауысу қазақ тіліндегі сөйлеу бағасын төмендетеді; стандартты термин болса да, алдымен қазақша баламасын қолдану керек. 5 секунд үнсіздіктен гөрі шағын қайталау тиімдірек.
2. Қалған 1 минут 20 секундқа екі дәлел мен қорытындыны қалай бөлуге болады? Жоспар құрыңыз.
Read the worked answer
Жоспар:
Кіріспеге 10-15 секунд: «Қоғамдық көлік қала үшін тиімді, себебі ол уақыт пен ақшаны үнемдейді».
Бірінші дәлел - кептелісті азайту: 25-30 секунд. «Біріншіден, автобус пен метро жеке көлік санын азайтады».
Екінші дәлел - экология және баға: 25-30 секунд. «Сонымен қатар, бір автобус көп адамды тасиды, сондықтан ауа ластануы мен жолаушы шығыны азаяды».
Қорытындыға 15-20 секунд: «Қорытындылай келе, қоғамдық көлікті дамыту қалаға тиімді».
Барлығы шамамен 80-95 секунд, 25 секунд резерв қалады. Байланыстырушы сөздерді алдын ала дайындап алу керек.
3. Кандидат әр грамматикалық қатесін бірден түзеткісі келеді. Бұл стратегияның қаупі қандай және оны қалай өзгерту керек?
Read the worked answer
Әр қатені бірден түзету сөйлеудің үздіксіздігін бұзады, уақытты жейді және мазмұнды жеткізуге кедергі жасайды. Емтихан алушы негізінен коммуникативтік мақсатқа, мазмұнға және түсініктілікке қарайды.
Стратегия: мағынаны бұзатын қатені ғана қайта айту; мысалы, септік жалғауында шатасса, бір рет «қайталап айтайын» деп түзетуге болады. Ұсақ қателерді жіберіп, ойды аяқтау керек. Егер бір қате қайталанып кетсе, соңында бір рет қана түзету тиімді.
Бастысы - 2 минутты толық пайдаланып, екі дәлел мен қорытындыны жеткізу. Түзетуге кеткен уақыт мазмұнның жетіспеуіне әкелуі мүмкін.