Лексика-грамматика (Lexical and grammatical competence)
Лексика-грамматика: не тексереді
Бұл бөлім сөздік қорды, сөзжасамды, септік пен жіктік жалғауларын, шақ пен етістің формаларын, синоним, антоним және фразеологизмдерді тексереді. Тапсырмалар көбіне бос орынды толтыру, дұрыс нұсқаны таңдау және сөйлемді қайта құру түрінде келеді.
Негізгі ережелер
- Септік жалғаулары: атау, ілік (-ның/-нің/-дың/-дің/-тың/-тің), барыс (-ға/-ге/-қа/-ке/-на/-не), табыс (-ны/-ні/-ды/-ді/-ты/-ті), жатыс (-да/-де/-та/-те), шығыс (-дан/-ден/-тан/-тен/-нан/-нен), көмектес (-мен/-бен/-пен).
- Жіктік жалғау: -мын/-мін, -сың/-сің, -сыз/-сіз, -мыз/-міз, -сыңдар/-сіңдер, -сыздар/-сіздер.
- Үндестік заңы: соңғы буынның жуан/жіңішке екеніне қарай жалғау таңдалады.
- Шақ: осы, келер, өткен (жедел, бұрынғы, ауыспалы).
- Етістің түрлері: өздік, өзгелік, ырықсыз, ортақ, белгісіз.
- Сөз тіркесіндегі септік басқаруды есте сақтаңыз: «бару» - барыс, «қорқу» - шығыс.
Мысал
Сөйлем: «Мен ертең мектеп... барамын.» Нұсқалар: мектепте, мектепке, мектептен. Дұрыс жауап: мектепке. Себебі: барыс септігі бағытты білдіреді, «бару» етістігі барыс септігін талап етеді. «Мектеп» жіңішке буынды, сондықтан -ке жалғанады. «Мектепте» - жатыс (қайда?), «мектептен» - шығыс (қайдан?).
Қателіктер
- -да/-де мен -ға/-ге жалғауларын шатастыру.
- Үндестік заңын бұзу (қалаға, бірақ мектепке).
- Жіктік жалғауын септік жалғауымен ауыстыру.
- Етістің мағынасын елемеу (жаздырды - өзгелік етіс, өздік емес).
- Фразеологизмді сөзбе-сөз аудару.
- Синонимнің стильдік реңкін ескермеу.