Okumaa hem anlamaa: edebiyat ya da bilgi tekstini yorumlamaa
Okumaa hem anlamaa
Bu bölüm Gagauzça bir edebiyat ya da bilgi tekstini okumaa, ana fikrini bulmayı, yorumlamayı hem bilinmeyen sözün anlamını bağlamda açıklamayı test eder. Cevap tekstten çıkmalı, dış bilgiden değil.
Temel kurallar
- Önce tekstin tamamını oku; türünü belirle: edebiyat, hatıra, makale, haber.
- Konu ile ana fikri ayır: konu nedir, yazar ne demek isteer.
- Gerçek bilgi ile yazarın fikrini ayır.
- Bilinmeyen sözü cümle içinde çöz: yanındaki sözler, karşıtlık, sebep-sonuç.
- Cevabı kendi sözlerinle ver, gerekirse kısa alıntı ekle.
Örnek
Tekst: «Kış gelincä, küü yolları çamurlanêr, ama komuşular birbirine yardım eder.» Soru: «gelincä» sözü burada ne demek? Düşünme: «kış» ile «yollar» arasında zaman ilişkisi var; «gel-» kökü «gelmäk»; «-incä» zaman eki gibi çalışır. Bağlamdan anlam: «kış gelince, kış başlayınca». «ama» ise karşıtlık kurar: zorluk var, buna rağmen yardım var. Cevap: «kış başlayınca».
Tuzaklar
- Sözlükteki ilk anlamı bağlama bakmadan yazmak.
- Bütün cümleyi kopyalayıp kısa cevap yerine koymak.
- Yazarın ironisini ya da duyğusunu görmemek.
- «Konu» yerine «ana fikir» yazmak.
- Cevabı tekstteki delile bağlamamak.