Madagascar CEPE key terms

Vondron-teny milahatra manome hevitra feno, manomboka amin'ny taratasy lehibe ary mifarana amin'ny teboka. Ny fehezanteny tsotra dia misy matoanteny iray, fa ny fehezanteny sarotra dia mety misy fehezan-teny maromaro.

Tenin'ny asa na toetra ao anatin'ny fehezanteny, milaza izay atao na izay mitranga. Mety hiova endrika izy arakaraka ny fotoana (lasa, ankehitriny, ho avy) sy ny mpanao.

Tenin'ilazana olona, biby, zavatra, toerana na hevitra. Mety ho anarana manokana (voasoratra amin'ny taratasy lehibe) na anarana iombonana milaza karazana.

Tenin'ny toetra mamaritra ny anarana, milaza ny endriny, ny lokony, ny habeny na ny toetrany. Mifanaraka amin'ny anarana faritany izy amin'ny anarana sy isa.

Fandaharana ny asa araka ny vanim-potoana: lasa (efa nitranga), ankehitriny (mitranga izao) ary ho avy (mbola hitranga). Ny matoanteny no miova endrika hanondroana izany.

Famantarana (. ) apetraka amin'ny faran'ny fehezanteny milaza na manambara, hanondroana fa vita ny hevitra. Manomboka amin'ny taratasy lehibe ny teny manaraka aoriany.

Famantarana toy ny faingo (,) na ny faingo mivadika (?) ampiasaina hanasaraka teny na fehezanteny, na hanondroana fanontaniana. Manampy amin'ny fahatakarana ny hevitra voasoratra izy.

Sangan-tsoratra voalamina amin'ny andalana sy andiany, matetika misy rima sy gadona mifanaraka. Mety hilaza fihetseham-po na fitantarana fohy amin'ny fomba kanto.

Mot exprimant une action ou un état dans la phrase. Il se conjugue selon le temps (passé, présent, futur) et s'accorde avec son sujet en personne et en nombre.

Être ou chose qui fait l'action exprimée par le verbe. On le trouve en posant la question « qui est-ce qui ? » ou « qu'est-ce qui ? » devant le verbe.

Règle qui fait correspondre le verbe à son sujet, et l'adjectif au nom qu'il qualifie, en genre et en nombre. Exemple : les élèves sont arrivés.

Moment de l'action indiqué par la conjugaison : passé, présent ou futur. Chaque temps a ses terminaisons propres, comme -ait pour l'imparfait ou -ra pour le futur.

Ensemble des formes que prend un verbe selon le mode, le temps, la personne et le nombre. Elle se présente en tableaux appelés tableaux de conjugaison.

Mot qui qualifie ou précise le nom, en indiquant une qualité, une couleur ou une taille. Il s'accorde en genre et en nombre avec ce nom.

Mot qui désigne une personne, un animal, une chose ou une idée. Il peut être propre (majuscule) ou commun, et il est souvent précédé d'un déterminant.

Petit mot placé devant le nom pour l'introduire : article (le, une), possessif (mon), démonstratif (ce) ou numéral. Il indique le genre et le nombre du nom.

Groupe de phrases réunies autour d'une même idée, séparé du reste du texte par un alinéa. Il commence par un retrait et développe un seul point.

Ensemble des signes (point, virgule, point d'interrogation, guillemets) qui organisent un texte écrit et en clarifient le sens. Elle marque les pauses et les types de phrases.

Fanondroana ampahany amin'ny zavatra iray manontolo, ohatra 3/4 dia telo amin'ny efatra. Ny isa ambony atao mpisava ary ny ambany mpizara, ary tsy mety ho aotra ny mpizara.

Isa misy faingo manasaraka ny ampahany manontolo sy ny ampahany kely, ohatra 12,5. Ny tarehimarika aorian'ny faingo dia milaza ampahafolon'ny, ampahatelon-jaton'ny sns.

Vokatry ny fampifangaroana isa roa na maromaro, toy ny 25 + 37 = 62. Ny teny voafangaro atao mpifangaro, ary ny valiny no fitambarana.

Fiasa mampihena isa iray amin'ny isa hafa, toy ny 50 − 18 = 32. Ny isa alaina no mpihena, ny alaina aminy no mpanala, ary ny valiny no fahasamihafana.

Fiasa mampitombo isa iray amin'ny isa hafa, izay mitovy amin'ny fampitambarana miverimberina. Ohatra, 6 × 4 dia midika fa 6 ampiana inefatra, ka 24 ny valiny.

Fiasa mizara isa ho ampahany mitovy, na mamantatra impiry ny isa iray ao anatin'ny isa hafa. Ny valiny no ampahany, ary mety hisy ambiny.

Fandrefesana ny halavany, ny lanjany na ny fahafahany, ohatra metatra, kilao na litatra. Ny refy no ampiasaina hamaritana ny halehiben'ny zavatra.

Habetsahan'ny faritra rakotry ny endrika iray, refesina amin'ny metatra toradroa (m²). Ny velaran'ny mahitsizoro dia halavany ampitomboina amin'ny sakany.

Halavan'ny sisiny manodidina ny endrika iray, refesina amin'ny metatra. Ny perimetran'ny mahitsizoro dia 2 × (halavany + sakany).

Endrika voafaritra tsara toy ny telozoro, toradroa, mahitsizoro na faribolana. Ny zoro sy ny sisiny no mamaritra azy, ary azo refesina ny velarany.

Fomba anamboaran'ny zava-maniry sakafo avy amin'ny rano sy ny gazy karbonika, amin'ny alalan'ny hazavana sy ny klorofily. Mamoaka oksizenina izy ary mitranga amin'ny raviny.

Fifanakalozana gazy eo amin'ny zavamananaina sy ny tontolo ivelany: fidiran'ny oksizenina sy famoahana gazy karbonika. Ny fofonaina mamoaka angovo avy amin'ny sakafo.

Fitambaran'ny taova tompon'andraikitra amin'ny famokarana taranaka, toy ny atody sy ny tranon-jaza. Ny fanamorana sy ny fitondrana vohoka no asany lehibe.

Fivezivezen'ny rano eny amin'ny tany: fiakaran'ny etona avy amin'ny ranomasina sy ny tany, fiforonan'ny rahona, orana ary fiverenan'ny rano any amin'ny renirano.

Angovo mifindra amin'ny alalan'ny tariby, ampiasaina hanazavana sy hampandeha fitaovana. Misy loharano toy ny bateria sy ny tambajotra, ary mety hampidi-doza raha tsy voafehy.

Herin'ny andriamby misarika vy na metaly hafa, hita amin'ny andriamby voajanahary sy ny andriamby artifisialy. Mifandray amin'ny herinaratra izy amin'ny alalan'ny dinamô.

Fomba fitazonana ny vatana sy ny tontolo manodidina ho tsy misy loto na bibikely mitondra aretina. Ny fanasana tanana sy ny fisotroana rano madio no ohatra fototra.

Toe-pahasalamana tsy ara-dalàna vokatry ny otrikaretina, ny bibikely na ny tsy fahampian-tsakafo. Misy aretina azo avy amin'ny rano maloto toy ny tazomoka sy ny tifoida.

Ny zo dia tombontsoa tokony ho azon'ny olona rehetra, toy ny fahazavana sy ny fahasalamana; ny adidy no zavatra tokony hataony ho fanajana ny hafa sy ny firenena.

Fanajana ny hafa sy ny zavatra tsy ananana, na inona na inona fiaviany na foko. Izy no fototry ny fiainana miaraka am-pilaminana eo amin'ny fiaraha-monina.

Fandalinana ny zava-nitranga tamin'ny lasa, ny antony sy ny vokany, ary ny fiantraikany amin'ny ankehitriny. Ny loharano toy ny tahiry sy ny vavolombelona no ianteherany.

Fandalinana ny tany, ny toetrany, ny mponina sy ny asany, ary ny fifandraisan'ny olona amin'ny tontolo misy azy. Mampiasa sarintany sy tabilao izy.

Sary mampiseho ny endriky ny tany na faritra iray, misy refy sy tandindona toy ny loko sy ny tsipika. Ny fanalahidin'ny sarintany no manazava ireo tandindona ireo.