Үндсэн хуулийн эрх зүй
Энэ хэсэг Үндсэн хуулийн дээд байдал, төрийн эрх мэдлийн хуваарилалт, хүний эрх, Цэцийн дээд шүүхийн хяналтыг шалгана. Шалгалт ихэвчлэн тодорхой хуулийн заалтыг Үндсэн хуульд нийцэх эсэхээр үнэлэх, эрх мэдлийн маргааныг шийдэхийг шаарддаг.
Үндсэн дүрэм
- 1992 оны Үндсэн хууль: Улсын Их Хурал 76 гишүүнтэй, 4 жилийн хугацаатай; засаглал нь хууль тогтоох, гүйцэтгэх, шүүх гэсэн зарчмаар хуваарилагдана.
- Хүний эрх, эрх чөлөөг зөвхөн хуулиар, ардчилсан нийгэмд шаардлагатай хэмжээнд хязгаарлаж болно; хязгаарлалт нь пропорциональ байх ёстой.
- Цэцийн дээд шүүх 9 гишүүнтэй; хууль, захиргааны акт Үндсэн хуульд нийцэх эсэх, эрх мэдлийн маргааныг хянана.
- Үндсэн хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулахад Улсын Их Хурал гишүүдийн 3/4-ийн санал шаардлагатай.
Ажилласан жишээ
Хууль цуглаан зохион байгуулахаас 10 хоногийн өмнө урьдчилан мэдэгдэхийг шаардсан боловч ямар ч нөхцөлд хориглодог. Шинжилгээ: эхлээд Үндсэн хуулийн 16 дугаар зүйлд заасан тайван цуглаах эрхийг тодорхойлно; дараа нь хязгаарлалт хуулиар тогтоосон эсэх, зорилго нь хууль ёсны эсэх, арга хэмжээ нь зорилгодоо хүрэхэд шаардлагатай, пропорциональ эсэхийг шалгана. Урьдчилан мэдэгдэх шаардлага нь өөрөө хууль ёсны байж болох ч бүрэн хориг нь эрхийн гол агуулгыг устгаж байвал Үндсэн хууль зөрчсөн гэж үзнэ.
Оноо алдах урхи
Цэцийн дээд шүүхийг Дээд шүүхтэй андуурах; Үндсэн хуулийн хязгаарлалтыг ердийн хуулийн дүрэм мэт тайлбарлах; эрх мэдлийн маргаанд эхлээд хэн эрх бүхий эсэхийг тодорхойлохгүй байх.