Газар, байгаль орчин, байгалийн нөөцийн эрх зүй
Энэ хэсэг газрын өмч, эзэмших, ашиглах эрх, түрээс, улсын хэрэгцээнд чөлөөлөх, байгаль орчны нөлөөллийн үнэлгээ, уул уурхайн тусгай зөвшөөрөл, нөхөн сэргээлтийг шалгана. Шалгалт ихэвчлэн газар ашиглах эрх ба тусгай зөвшөөрлийн хамаарлыг тодорхойлохыг шаарддаг.
Үндсэн дүрэм
- Газар нь улсын өмч байж болно; Монгол Улсын иргэн хуульд заасан хүрээнд газар өмчилж болно; гадаадын этгээд газар өмчилж болохгүй, зөвхөн түрээсээр ашиглана.
- Газрын эзэмших, ашиглах эрхийг гэрээ, гэрчилгээгээр баталгаажуулна; зориулалтын өөрчлөлт хязгаарлагддаг.
- Улсын хэрэгцээнд газар чөлөөлөхдөө зөвхөн хуульд заасан үндэслэлээр, нөхөн төлбөр олгоно.
- Байгаль орчны нөлөөллийн үнэлгээ нь төсөл эхлэхээс өмнө хийгдэж, байгаль орчны зөвшөөрөл олгох үндэслэл болно.
- Уул уурхайн тусгай зөвшөөрөл нь газрын эзэмших, ашиглах эрхийг автоматаар олгохгүй; нөхөн сэргээлтийн үүрэг тусдаа үүснэ.
Ажилласан жишээ
Уул уурхайн компани тусгай зөвшөөрөл авсан боловч тухайн газрыг эзэмших, ашиглах гэрээгүйгээр олборлолт эхлүүлжээ. Шинжилгээ: тусгай зөвшөөрөл нь зөвхөн уул уурхайн үйл ажиллагаа эрхлэх эрх олгох эсэх, газрын эрх бүхий байгууллагатай гэрээ байгуулсан эсэх, байгаль орчны нөлөөллийн үнэлгээ хийгдсэн эсэхийг шалгана. Гэрээгүй олборлолт нь хууль бус ашиглалт болж, нөхөн сэргээлт, торгууль хүлээлгэх үндэслэл.
Оноо алдах урхи
Тусгай зөвшөөрөл ба газрын эрхийг ижил зүйл гэж үзэх; нөлөөллийн үнэлгээг дараа нь хийж болно гэж үзэх; чөлөөлөх нөхөн төлбөрийг үл тоомсорлох.