Noti ta’ smigħ: dettalji inċerti, attitudni u r-riskju li timla l-vojt
Kandidat qed jisma’ intervista tar-radju ta’ tliet minuti ma’ sajjied minn Marsaxlokk dwar l-ispejjeż u t-turiżmu. L-intervista tindaqq darbtejn. Huwa jieħu noti, imma f’ħames punti ma jkunx ċert. In-noti tiegħu jgħidu: ‘Xahar: Lulju? Awwissu?’; ‘Prezz tad-diżil: €1.20? €1.40?’; ‘Problema 1: spejjeż; Problema 2: ...; Problema 3: ...’; ‘Attitudni: rrabjat? inkwetat?’; ‘Ċitazzjoni: “naħdem bil-lejl u nhar” - min qalha?’ Huwa ċert li sema’ dawn il-frazijiet: “Dan l-aħħar l-ispejjeż telgħu ħafna”; “It-turiżmu mhux daqshekk qed jiġi”; “Inħobb il-baħar imma mhux dejjem iħallini ngħix.” L-għalliem qallu biex ma jaqta’ qalbux u biex juża l-kuntest, imma mhux joħloq dettalji. Għandu 10 minuti biex jirrevedi n-noti qabel jirrispondi.
1. Kif għandu jiddeċiedi bejn ‘Lulju’ u ‘Awwissu’ meta ż-żewġ kliem instemgħu ħafna? Agħti proċess, mhux tweġiba waħda.
Read the worked answer
Proċess, mhux strajk: 1. Jisma’ mill-ġdid il-parti kollha madwar il-kelma, mhux biss il-kelma. 2. Ifittex kollokazzjoni: ‘l-aqwa xahar għall-lampuki’ jew ‘f’Awwissu jsir...’. 3. Iqabbel mal-bqija tan-nota: jekk sema’ ‘festa’ jew ‘staġun’, dik tgħin. 4. Jekk xorta ma jkunx ċert, ma joħloqx; jikteb biss dik li għandha l-aktar appoġġ mill-kuntest u, jekk il-format jippermetti, iżid ‘naħseb’. Fil-marki, tweġiba sostnuta b’kuntest tiswa aktar minn waħda bl-addoċċ. L-għalliem irid jara raġunament, mhux fortuna.
2. X’attitudni għandu s-sajjied? Iġġustifika b’żewġ elementi mill-kliem tiegħu, u spjega għaliex ‘rrabjat’ mhix l-aħjar għażla.
Read the worked answer
L-attitudni hija ta’ raġel marbut mal-baħar imma mdejjaq bl-ekonomija: ‘inħobb il-baħar imma mhux dejjem iħallini ngħix’ turi ambivalenza u reżiljenza; ‘it-turiżmu mhux daqshekk qed jiġi’ turi tħassib, mhux rabbja. ‘Rrabjat’ hija wisq qawwija għax ma hemmx epiteti, tgħajjir jew għajta; hemm lment u mħabba fl-istess sentenza. Aħjar: ‘inkwetat u rassegnat, imma għadu jħobb ix-xogħol tiegħu’.
3. In-nota ‘Problema 2’ hija vojta. X’għandu jikteb fl-eżami jekk ma jiftakarx? Spjega r-riskju ta’ żewġ strateġiji: ħalli vojta jew imla b’kliem ġenerali.
Read the worked answer
Jekk ma jiftakarx, aħjar iħalli vojta jew jikteb biss ‘ma nismax ċar’ milli jimla b’‘spejjeż’ ġenerali, għax ‘spejjeż’ diġà hija Problema 1 u jkun qed jgħodd l-istess ħaġa darbtejn. Riskju tal-vojt: jitlef marka waħda. Riskju tal-mili: jagħti dettall falz u jista’ jaqsam mal-kliem l-ieħor tiegħu. L-aħjar strateġija hija li jżomm il-post vojta b’mod indikat u jirritorna għalih jekk jiftakar; fl-eżami tal-komprensjoni, il-preċiżjoni tiswa aktar mill-ammont.