MATSEC IM Maltese key terms

Il-mod kif il-kliem jingħad bil-ħoss, inklużi l-ħsejjes tal-konsonanti u l-vokali. F'eżami orali l-pronunzja ċara tgħin biex dak li jkun qed jitkellem jinftiehem mill-ewwel u biex l-eżaminatur jagħti marki tajba.

Ix-xejra tal-vuċi 'l fuq u 'l isfel waqt it-taħdit, li turi jekk qed titlob mistoqsija, tagħmel stqarrija jew tesprimi emozzjoni. L-intonazzjoni tgħin lill-udjenza tifhem it-tifsira anki meta l-kliem ikun ftit.

Ħila li tisma' silta bil-Malti u tifhem it-tifsira tagħha mingħajr ma taqraha. Fiha wieħed jaqbad l-ideat ewlenin, id-dettalji u l-attitudni tal-kelliem, u mbagħad iwieġeb mistoqsijiet dwarha.

Skambju ta' opinjonijiet bejn tnejn jew aktar nies dwar suġġett partikulari, fejn kull wieħed jisma' lill-ieħor u jwieġeb. Fiha jintużaw kliem ta' rabta bħal 'għalhekk' u 'min-naħa l-oħra' biex ir-raġunament jinżamm ċar.

Taħdita qasira li student iħejji u jagħmel quddiem il-klassi jew l-eżaminatur dwar suġġett magħżul. Trid tkun imqassma f'partijiet ċari, b'daħla, żvilupp u għeluq, u tingħad b'vuċi soda u ħarsa lejn l-udjenza.

Il-livell tal-lingwa li jintuża skont il-qagħda u min qed jitkellem miegħu: reġistru formali f'intervista jew ittra uffiċjali, u reġistru informali ma' ħbieb. L-għażla tal-kliem u tal-bini tal-frażijiet tinbidel skont ir-reġistru.

Il-punt ċentrali li kelliem jew kitieb irid iwassal f'silta. Wieħed isibha billi jistaqsi x'inhu l-messaġġ ewlieni, u mbagħad jifred din l-idea mid-dettalji żgħar li jsostnuha.

L-ittri bażiċi ta' kelma Maltija li jġorru t-tifsira tagħha, u li minnhom jinbnew kliem ieħor. Pereżempju mill-għerq 'k-t-b' joħorġu 'kiteb', 'kitba' u 'miktub'; mill-għerq wieħed jinftiehu familji sħaħ ta' kliem.

Forma tal-verb Malti li turi azzjoni li tlestiet, ġeneralment fl-imgħoddi. Jinbena fuq zokk differenti mill-imperfett, bħal 'ktibt' (jien), 'kiteb' (hu) u 'kitbu' (huma), u ma jiddependix minn verb awżiljarju.

Forma tal-verb Malti li turi azzjoni li għadha ssir, li ssir bil-mod jew li tiġri fil-preżent u fil-futur. Jinbena billi jiżdiedu prefissi maz-zokk, bħal 'nikteb', 'tikteb' u 'jikteb'.

Forma tal-verb li taħdem bħala aġġettiv u turi riżultat ta' azzjoni, bħal 'miktub', 'miftuħ' u 'maqlub'. Ħafna drabi tibda bl-ittra 'm' u tista' tintuża ma' 'kien' biex tagħmel żmien kompost.

Grupp ta' konsonanti Maltin li, meta jiġu wara l-artiklu 'il-', iġegħlu l-'l' tassimila mal-ħoss tagħhom. Pereżempju 'ix-xemx', 'id-dar' u 'ir-ragħad' minflok 'il-xemx'; il-konsonanti l-oħra jissejħu qamrija.

Konsonanti Maltin li ma jxerrdux l-'l' tal-artiklu, li tibqa' tinstema' qabel il-kelma. Ngħidu 'il-qamar', 'il-kelb' u 'il-bahar'; dawn il-konsonanti jikkuntrastaw ma' dawk xemxija li jassimilaw l-artiklu.

Il-partikella 'il-' li titqiegħed qabel kelma biex turi li qed nitkellmu dwar ħaġa magħrufa u waħda biss, bħal 'il-ktejjeb'. Il-forma tagħha tinbidel skont l-ewwel konsonanti tal-kelma li jmissha, u fil-Malti m'hemmx artiklu indefinit distint.

Kelma li tieħu post isem biex ma nirrepetuhx, bħal 'jien', 'hu', 'din' u 'tagħhom'. Il-pronomi jistgħu jkunu personali, dimostrattivi jew possessivi, u jintużaw ħafna fit-taħdit ta' kuljum.

Kelma żgħira li tgħaqqad isem ma' kliem ieħor u turi relazzjoni bħal post, żmien jew direzzjoni: 'f', 'maġenb', 'taħt', 'wara', 'għal'. Fil-Malti ħafna preposizzjonijiet jingħaqdu mal-pronom, bħal 'fih' u 'miegħu'.

Espressjoni magħmula minn żewġ kelmiet jew aktar li tifsirha ma tinftiehemx mill-kliem waħdu, iżda mill-użu fit-tul. F'dawn l-espressjonijiet il-kliem jieħu tifsira oħra, u l-kandidat irid jitgħallimhom sħaħ.

Kelma li għandha tifsira simili ħafna ta' kelma oħra, bħal 'ferħan' u 'kuntent' jew 'kbir' u 'enormi'. L-għarfien tas-sinonimi jgħin lill-kandidat jibdel il-kliem fil-kitba u jifhem testi differenti.

Kelma li għandha tifsira opposta għal kelma oħra, bħal 'twil' u 'qasir', 'sħun' u 'kiesaħ'. L-antonimi jintużaw f'eżerċizzji tal-vokabularju u jgħinu biex wieħed jesprimi kuntrast b'mod ċar.

Kelma li tiddeskrivi nom u tagħti aktar tagħrif dwaru, bħal 'sabiħ', 'antik' u 'aħmar'. Fil-Malti l-aġġettiv normalment jiġi wara n-nom, u jieħu l-istess ġens u numru tiegħu.

Il-kwalità ta' nom jew aġġettiv li jkun maskili jew femminili fil-Malti; kliem bħal 'ktieb' hu maskili u 'mejda' femminili. Il-ġens jidher fil-ftehim ma' aġġettivi, pronomi u f'xi forom tal-verb bħal 'kiteb' u 'kitbet'.

Kitba twila b'Malti dwar suġġett mogħti, imqassma f'paragrafi b'daħla, żvilupp u għeluq. Tkun evalwata għall-kontenut, għall-organizzazzjoni, għall-grammatika u għall-għażla tal-kliem, u trid tibqa' fuq is-suġġett.

Taqsima ta' kitba li tiżviluppa idea waħda, magħmula minn sentenzi konnessi bejniethom. Biex ikun tajjeb, paragrafu jibda b'sentenza ewlenija, ikompli b'dettalji jew eżempji, u jgħaqqad l-ideat b'kliem xieraq ta' rabta.

Kitba indirizzata lil persuna jew istituzzjoni li ma nafuhiex personalment, bħal talba lil kunsill jew lill-iskola. Trid tkun bir-reġistru formali, b'indirizz, b'saħħa u b'għeluq xieraq, u l-messaġġ għandu jkun ċar u qasir.

Verżjoni qasira ta' test li żżomm l-ideat ewlenin u tħalli barra d-dettalji u l-eżempji. Jinkiteb b'kliemek stess, bla ma tiġi kkupjata s-silta oriġinali, u jkun qasir ħafna meta mqabbel mat-test.

Il-marki li jużaw fil-kitba biex jifirdu s-sentenzi u jċaraw it-tifsira: il-punt, il-virgola, il-punt u virgola, il-marki tal-mistoqsija u tal-esklamazzjoni, u l-virgoletti. Punteġġatura tajba tħalli l-qarrej jifhem fejn tibda u tispiċċa kull idea.

Kelma jew frażi qasira li tgħaqqad sentenzi u paragrafi u turi x'inhi r-relazzjoni bejniethom, bħal 'għalhekk', 'madankollu', 'fl-ewwel lok' u 'b'hekk'. Huma meħtieġa biex il-kitba tnixxi b'mod ċar u organizzata.

L-ewwel verżjoni miktuba ta' kompożizzjoni jew ittra, li ssir qabel il-kitba finali. Fl-abbozz wieħed jorganizza l-ideat, iħassar u jżid, u mbagħad jikkoreġi l-grammatika u l-ortografija qabel ma jikteb il-verżjoni nadifa.

Kitba maħsuba biex tinqara minn pubbliku wiesa', bħal f'gazzetta jew rivista, dwar suġġett ta' interess. Spiss ikollu titlu li jiġbed l-attenzjoni, daħla qasira, żvilupp bl-opinjonijiet u argumenti, u konklużjoni.

Figura letterarja li tqabbel ħaġa ma' oħra permezz ta' kliem bħal 'bħal' jew 'qisu', biex id-deskrizzjoni tkun aktar ħajja. Pereżempju 'idejh kienu kesħin bħas-silġ' juri l-ħsus b'mod ċar u mill-ewwel.

Figura letterarja li tgħid li ħaġa hija ħaġa oħra mingħajr ma tuża 'bħal', u b'hekk toħloq xbieha qawwija. Pereżempju 'il-belt kienet baħar ta' nies' tfisser li kienet mimlija nies, mhux baħar veru.

Figura letterarja li tagħti lil ħaġa mhux umana, bħal xemx, siġra jew riħ, kwalitajiet jew azzjonijiet tal-bnedmin. Pereżempju 'ix-xemx tbissmet' tagħmel in-natura tidher qisha qed tħoss u taġixxi.

Kelma li tixbah il-ħoss tal-ħaġa li deskrivi, bħal 'taqtaq' għall-ħoss tal-arloġġ u 'tfaqqa'' għall-ħoss ta' faqgħa. Fil-poeżija u fil-proża l-onomatopeja tagħmel ix-xeni aktar ħajjin u tħalli l-qarrej jisma' dak li qed jiġri.

Xebh fil-ħoss tal-aħħar tal-kliem f'tarf il-versi, bħal 'dar' u 'nhar'. Ir-rima tagħti mużika lill-poeżija u tgħin biex il-versi jibqgħu fil-moħħ tal-qarrej wara li jaqra.

Grupp ta' versi fi poeżija, imqassam b'mod fi tnejn, tlieta, erbgħa jew aktar versi, u spiss jissejjaħ skont l-għadd tagħhom. Il-waqfa bejn strofa u oħra tagħti ritmu lill-qari tagħha.

Tip ta' rakkont qasir b'numru żgħir ta' karattri u b'episodju wieħed ewlieni, li jispiċċa b'tensjoni jew bidla. Hija itwal minn ġrajja qasira iżda iqsar minn rumanz, u tiffoka fuq punt wieħed.

Il-persuna jew il-vuċi li tirrakkonta l-ġrajja fi proża. Jista' jkun narratur fl-ewwel persuna ('jien') jew fit-tielet persuna ('hu'), u jista' jkun parti mill-ġrajja jew jara kollox minn barra.

Sentenza qasira magħrufa fost il-poplu li tagħti parir jew tgħallem lezzjoni, u li tgħaddi minn ġenerazzjoni għal oħra. Fil-letteratura u fl-eżami tal-kultura l-qawl jintuża biex juri għerf popolari u tradizzjoni bil-Malti.

Tradizzjoni Maltija ta' kant popolari, spiss b'żewġ kantanti - l-għannej u t-takkuna - li jwieġbu lil xulxin b'versi improviżati, akkumpanjati mill-kitarra. Hija parti importanti mill-kultura Maltija u tissemma fil-letteratura u fil-kultura tal-ilsien.