Kusankha wopambana pa mpikisano wa kulankhula
Muli mphunzitsi woyang'anira mpikisano wa kulankhula m'Chichewa pakati pa sukulu zinayi za m'dera la Mchinji. Pa 12 Juni, ophunzira 8 adalowa m'gawo limodzi: anayi analankhula za chitukuko cha m'dera, anayi anagwiritsa ntchito ndakatulo. Pepala la ziwerengero lili ndi magawo anayi: nkhani 40%, chinenero 30%, kachitidwe 20%, kuyankha mafunso 10%. Woweruza woyamba, Amayi Phiri, adapereka ziwerengero zotsika kwa Chikondi, yemwe anagwiritsa ntchito mawu a Chingerezi monga 'budget', 'committee' ndi 'sanitation' pamene mawu a Chichewa analipo. Woweruza wachiwiri, Bambo Banda, adati Chikondi ndiye wapamwamba chifukwa analankhula momveka ndi mwachidule. Wophunzira wina, Tadala, analankhula momveka koma sanayankhe funso limodzi la woweruza; anangoti 'ndidzayankha pambuyo'. Wophunzira wachitatu, Chisomo, anagwiritsa ntchito miyambi isanu, koma anawerenga mawu ake kuchokera pa pepala ndipo analankhula mphindi 9 m'malo mwa 5 zololedwa. Mpikisano uyenera kutha lero, ndipo inu ndi woweruza wamkulu. Muli ndi mwayi wosintha ziwerengerozo ndi kufotokoza zifukwa musanalengeze.
1. Kodi ziwerengero za ophunzira atatuwa ziyenera kusinthidwa bwanji, ndipo ndani ayenera kulengezedwa kuti wapambana? Fotokozani zifukwa za kusintha kulikonse.
Read the worked answer
Zoyamba: Magawo a pepala (40/30/20/10) ndi osasinthika; woweruza amangosintha ziwerengero za munthu malinga ndi umboni, osati malinga ndi amene wamukonda.
Chikondi: Kusintha chinenero si kulakwa kokha. Committee ndi komiti, budget ndi ndondomeko ya ndalama, sanitation ndi ukhondo - mawu onse analipo. Koma muyenera kuyesa ngati kusinthaku kunasokoneza kumvetsa. Ngati mawu a Chingerezi anali osafunikira ndipo anaphwanya kamvekedwe ka Chichewa, chotsani 2–3 pa 30, osati zambiri.
Tadala: Kukanika kuyankha funso kumachotsa pafupifupi theka la gawo la kuyankha mafunso (pafupifupi 5 pa 10). Sanataye zonse chifukwa analankhula momveka ndipo anavomereza kuti adzayankha pambuyo - koma mpikisano sunali woyembekezera.
Chisomo: Miyambi isanu ndi yabwino pa gawo la nkhani, koma kuwerenga pa pepala kumachotsa pafupifupi 10 pa 20 ya kachitidwe (mpikisano wa kulankhula sunali wa kuwerenga), ndipo mphindi 9 m'malo mwa 5 ndi kulephera kwa nthawi - chotsaninso 5 pa 20.
Chigamulo: Lengezani amene ali ndi chiwerengero chachikulu pambuyo pa kusintha konse, osati amene woweruza wamodzi anamukonda. Lembani zifukwa pa pepala ndipo zisindikizeni kuti mkangano uthe.
2. Chikondi wakwiya chifukwa cha ziwerengero zake. Kodi mumulankhule bwanji kuti asataye chidwi, ndipo mungamupatse njira ziti zothandiza kuti asasinthe chinenero nthawi ina?
Read the worked answer
Yambani ndi kuyamikira cholinga chake: analankhula momveka, ndipo kugwiritsa ntchito mawu a technical sikunali kusowa nzeru. Musanene kuti Chingerezi ndi 'choipa'; nenani kuti pa mpikisano, chinenero chimodzi chimakhala ndi mphamvu yayikulu chifukwa woweruza amayesa kumvetsetsa kwa anthu onse, osati kumvetsetsa kwa akatswiri.
Perekani njira zinayi:
- Glosari: musanapezeke, lembani mawu a technical mumene mumawagwiritsa ntchito pafupifupi, ndi mawu a Chichewa oyenera.
- Fotokozani kaye, kenako tumizani liwu: 'Ndondomeko ya ndalama - budget - imathandiza...' Izi zimasonyeza kudziwa kawiri.
- Bwerezani m'Chichewa: ngati wasiya liwu la Chingerezi, bwerezani chiganizo chonse m'Chichewa kumapeto.
- Yeseseni: gwiritsani ntchito foni kujambula mawu ake, ndipo mvereni limodzi ndi iye.
Nenani kuti mukuyamikira kuyesetsa kwake ndipo mumupatse mphindi 5 zoyesera mawa. Musamukhumudwitse pamaso pa anzake; chezani payekha.
3. Chisomo akuti miyambi isanu inali yofunika kwambiri kuposa nthawi ndi kuwerenga. Kodi muyankhe bwanji potengera mfundo za mpikisano?
Read the worked answer
Muyankhe mwa kuvomereza mbali imodzi ndi kukana imzake, potengera mfundo zomwe zidalipo kale.
Zomwe muyenera kuvomereza: Miyambi ndi chizindikiro cha luso la chinenero ndi chikhalidwe, ndipo gawo la nkhani (40%) limapatsa mphoto kwa wogwiritsa ntchito mawu mwanzeru. Miyambi isanu si yochepa.
Zomwe muyenera kukana:
- Kuyenera (relevance): Mwambi umafunika ngati umagwira ntchito pa mfundo imene ikukambidwa. Miyambi isanu pa nkhani imodzi ikhoza kukhala yochuluka ngati sichithandiza kumvetsa; muyenera kuyesa umodzi ndi umodzi.
- Nthawi: Malamulo a mpikisano anali 5 minutes; kupyola mphindi 4 ndi kulephera kwa kachitidwe, osati 'kufotokoza kwambiri'.
- Kuwerenga: Mpikisano wa kulankhula umayesa kukumbukira ndi kuyanjana ndi omvera. Pepala limachepetsa kuyanjana ndipo limapangitsa mawu kukhala ngati kuwerenga nkhani.
Yankho loyenera: 'Miyambi yanu inali yabwino pa nkhani; vuto linali mmene inagwiritsidwira ntchito ndi nthawi. Tithe kukonza zonsezi pa mpikisano wina.'