Kukambirana za chokolo pa tsiku la makolo
Chikho cha Chichewa cha sukulu ya ku Ntchisi chikukonzekera pulogalamu ya mphindi 40 pa tsiku la makolo. Ophunzira anasankha mitu itatu: (1) chokolo, mchitidwe wakale woti mkazi wamasiye akwatirane ndi mbale wa mwamuna wake; (2) lobola, malipiro a ukwati; (3) maliro ndi mmene anthu amathandizana. Mphunzitsi wina anati chokolo sichiyenera kukambidwa chifukwa lamulo limaletsa ndipo pulogalamu 'ikuphunzitsa zachinyengo'. Mphunzitsi wina anati mitu yonse ndi ya chikhalidwe ndipo iyenera kuperekedwa mosasintha. Makolo ena anadandaula kuti ana 'akuphunzitsidwa kwawo'. Ophunzira ena akufuna kunena kuti chokolo ndi 'chizolowezi cha Akachewa' ndipo amakhumudwa akawuuzidwa kuti chatha. Pulogalamuyi idzalembedwa pa vidiyo ndipo ikhoza kuonekera pa intaneti. Kuyankha kwa mkulu wa sukulu ndi kofunika: pali mphindi 40 zokha, makolo 200 akudza, ndipo pali mwayi wa mafunso. Muli ndi udindo woyang'anira gulu.
1. Kodi gulu liyenera kukambirana bwanji za chokolo kuti lisaphunzitse zachinyengo ndipo lisaoneke ngati likudzudzula chikhalidwe cha makolo awo? Lembani mawu a m'munsi a zomwe munganene.
Read the worked answer
Gulu liyenera kuchita zinthu zitatu: kufotokoza, kuyerekeza, ndi kusonyeza malire.
- Fotokozani monga mbali ya mbiri: 'Chokolo ndi mchitidwe umene unkachitika m'madera ena a Akachewa: mkazi wamasiye ankatengedwa ndi mbale wa mwamuna wake kuti banja lisungidwe.' Izi ndi kufotokoza, osati kulimbikitsa.
- Nenani lamulo ndi zotsati za umoyo: 'Lamulo la dziko lino salilola; mchitidwewu ukhoza kuvulaza masiye ndipo sunaloledwe ndi malamulo a chitetezo cha amayi.' Gwiritsani ntchito mawu a lamulo, osati liwu lakuti 'zachinyengo', lomwe limanyoza anthu.
- Perekani njira zina: 'Lero chitetezo cha masiye chimachitika mwa kugawana katundu mwalamulo, chithandizo cha achibale, ndi mabungwe.' Izi zimasonyeza kuti chikhalidwe chimasintha ndipo anthu samasiya kusamalira anzawo.
Mawu a m'munsi: 'Ife sitikunena kuti makolo athu anali oipa. Tikunena kuti mchitidwe wina unali wothandiza pa nthawi ina, koma lero malamulo ndi umoyo zatisintha. Tiyeni tiyang'ane mmene tingateteze masiye lero.'
Musanene kuti chokolo ndi chinyengo; izi zimanyoza omwe anakulira nawo ndipo zimapangitsa makolo kukana pulogalamu yonse.
2. Makolo akuti ana 'akuphunzitsidwa kwawo'. Kodi mungayankhe bwanji, ndipo mungapange chiyani pa pulogalamuyo kuti mkanganowo uchepe?
Read the worked answer
Yambani povomereza maganizo awo, osati kuwatsutsa: 'Mukuwona bwino kuti ana sayenera kuphunzitsidwa kuti chikhalidwe chawo ndi chonyansa.'
Kenako fotokozani cholinga: pulogalamuyi sikukupha kapena kuseka chikhalidwe; ikufotokoza mmene miyambo inasinthira ndi zifukwa zake, ndipo izi ndi gawo la maphunziro a Chichewa. Nenani kuti zambiri za miyambo yathu - ulemu kwa akulu, chithandizo cha masiye, mgwirizano wa banja - ndi zabwino ndipo tiziteteza.
Zochita:
- Pemphani kuti akulu a m'mudzi abwere azikafotokoza mbali imene akudziwa, kuti ana asamve kuti sukulu ikusiya chikhalidwe.
- Gawani pulogalamu ndi makolo musanachitike; sungani mphindi 7 za mafunso kuti makolo afotokoze.
- Onjezani kuti pali mfundo zomwe tonse timavomerezana, ndipo ana aphunzitsidwe kusankha pakati pa zabwino ndi zosayenera.
- Pa vidiyo: musajambule ana popanda chilolezo cha makolo, ndipo fotokozani kuti vidiyoyi idzasungidwa kuti isatuluke pa intaneti mopanda chilolezo.
Pomaliza, nenani kuti maganizo awo adzasungidwa ndi kuyankhidwa pa msonkhano wotsatira.
3. Pangani ndondomeko ya mphindi 40 yokhudza mitu itatuyi, ndipo fotokozani zifukwa za dongosolo ndi nthawi.
Read the worked answer
Ndondomeko (mphindi 40):
- 0–5: Mawu oyamba ndi cholinga; kufotokoza kuti tikambirana miyambo mwa ulemu.
- 5–13: Lobola - mbiri ndi tanthauzo; mmene lero limagwiritsidwira ntchito; ubale wake ndi ufulu wa amayi (8 min).
- 13–21: Maliro ndi chithandizo - mgwirizano, kugawana ntchito, ulemu kwa wakufa ndi banja (8 min).
- 21–29: Chokolo - mbiri, lamulo, njira zina zotetezera masiye (8 min).
- 29–36: Mafunso kwa makolo ndi ophunzira (7 min).
- 36–40: Mapeto, zikomo, ndi kufunsa makolo kulemba maganizo awo (4 min).
Zifukwa:
- Lobola ndi maliro ndi osatsutsana kwambiri, kotero ayamba; awa amakhazikitsa ulemu ndi maziko a mfundo za chikhalidwe.
- Chokolo chimabweretsa mkangano, kotero chiyenera kubwera pambuyo pa kukhazikitsa ulemu, ndipo chiyenera kukhala ndi nthawi ya mafunso yokwanira.
- Mphindi 8 pa mutu ndi yokwanira pa gulu la ophunzira 6–8; mphindi 7 za mafunso ndi zofunika chifukwa makolo 200 adzakhala, ndipo mafunso ndi mwayi wotheketsa mkangano.
- Kulemba maganizo kwa makolo kumapatsa sukulu umboni wa zomwe zinanenedwa, zothandiza pa pulogalamu ina.