Kes 2: Penggubalan 45 Istilah Sains dalam Bahasa Semai
Jawatankuasa kecil di sebuah sekolah diberi tugas menyediakan 45 istilah Semai untuk satu bab Sains Tingkatan 1 dalam tempoh enam minggu. Ahli jawatankuasa terdiri daripada tiga guru Bahasa Semai, seorang guru Sains, dan dua orang tua kampung. Tiada glosari piawai yang diterima oleh semua sekolah di daerah itu. Perbincangan menjadi hangat apabila seorang guru mencadangkan supaya istilah seperti fotosintesis dan habitat dipinjam bulat-bulat daripada bahasa Melayu, manakala seorang tua mencadangkan kata ibu 'makan' digunakan secara kiasan untuk fotosintesis. Seorang ahli lain mencadangkan kata Semai yang bermaksud 'hutan' digunakan untuk habitat, tetapi guru Sains membantah kerana istilah itu tidak merangkumi habitat sungai dan paya. Satu lagi cadangan menggunakan kata yang sudah bermaksud 'dusun', lalu menimbulkan kekeliruan dengan konsep 'kawasan tanaman'. Murid akan menduduki ujian bulanan dalam tempoh yang sama, dan guru bimbang murid akan menggunakan istilah kampung masing-masing yang berbeza daripada senarai jawatankuasa.
1. Cadangkan prosedur keputusan dan kriteria pemilihan istilah, kemudian selesaikan kes 'habitat' dan 'fotosintesis' dengan alasan yang jelas.
Read the worked answer
Prosedur enam langkah
- Inventori: kumpul kata Semai sedia ada yang berkaitan dan senaraikan istilah Melayu/Inggeris yang perlu diterjemah.
- Ujian penggunaan: uji setiap calon dengan 8–10 penutur dari dua kampung; minta mereka menerangkan konsep menggunakan calon istilah itu. Jika penerangan mereka tersasar, calon istilah itu gagal.
- Keputusan pinjam atau cipta mengikut domain: istilah teknikal yang tiada rujukan harian dan digunakan antarabangsa boleh dipinjam; konsep yang ada padanan pengalaman tempatan patut dicipta daripada akar tempatan.
- Semakan tadbir: guru Sains mengesahkan ketepatan, guru bahasa mengesahkan bentuk, orang tua mengesahkan kesopanan dan tidak menyinggung makna sedia ada.
- Dokumentasi: glosari 45 istilah dengan takrif satu baris, contoh ayat, dan istilah sumber.
- Pembekuan: glosari tidak diubah selama tiga tahun supaya murid dan guru mempunyai rujukan stabil.
Kriteria: ketepatan makna, ketelusan (boleh diteka maksudnya), penerimaan komuniti, konsistensi, ringkas untuk kertas ujian, dan boleh diterjemah balik kepada istilah Melayu.
Kes habitat: kata 'hutan' terlalu sempit kerana tidak merangkumi sungai dan paya; kata 'dusun' pula salah kerana ia bermaksud kawasan tanaman. Cadangan: jadikan 'habitat' sebagai istilah utama, dengan glos Semai 'tempat sesuatu hidup' yang dicetak sekali pada penggunaan pertama. Istilah rasmi kekal tepat; glos membantu kefahaman.
Kes fotosintesis: kiasan 'makan' ditolak kerana ia mengaburkan perbezaan antara fotosintesis dan respirasi, dan murid akan membawa salah faham itu ke Tingkatan 2. Pinjam 'fotosintesis' dan beri glos 'cara tumbuhan membuat makanan'.
Justifikasi: istilah mesti boleh digunakan dalam ujian tanpa kekeliruan; ketepatan mengalahkan keindahan jika kedua-duanya berkonflik.
2. Bagaimana istilah ini patut diuji dalam kertas soalan, dan apakah yang perlu dibuat jika murid menggunakan istilah tempatan yang sah tetapi berbeza daripada glosari?
Read the worked answer
Peraturan penulisan item
- Satu istilah, satu bentuk, sepanjang kertas. Jika glosari memilih 'habitat', semua item menggunakan 'habitat', termasuk stem, pilihan jawapan dan rubrik.
- Item aneka pilihan hanya mempunyai satu kunci yang menepati glosari, tetapi pengecoh tidak boleh menggunakan istilah sah dari kampung lain sebagai jawapan salah. Itu memerangkap pengetahuan, bukan menguji Sains.
- Jangan uji label istilah sebagai objektif utama. Uji konsep: apakah yang berlaku kepada air, cahaya, tumbuhan, haiwan. Istilah hanyalah alat menyatakan jawapan.
- Setiap item yang menggunakan istilah baharu mesti disemak dua kali: oleh guru Sains untuk ketepatan dan oleh guru bahasa untuk kebolehbacaan.
Jika murid menggunakan istilah tempatan yang sah dalam jawapan bertulis
- Terima jika maksudnya tepat dan tidak mengelirukan. Rubrik perlu menyatakan secara eksplisit: 'terima sinonim tempatan yang sah'.
- Jika jawapan itu mengelirukan kerana istilah tempatan mempunyai dua makna, beri markah separuh dan catat dalam laporan supaya glosari boleh diperbaiki.
- Semasa pratonton, rekod setiap istilah alternatif yang digunakan murid. Jika lebih 20 peratus murid menggunakan bentuk yang sama, bentuk itu perlu dimasukkan sebagai sinonim yang diterima, bukan dihukum.
Justifikasi: matlamat pentaksiran ialah mengetahui sama ada murid memahami konsep Sains dan boleh menyatakannya dalam Bahasa Semai. Menghukum variasi leksikal yang sah akan mengubah pentaksiran Sains menjadi ujian hafalan glosari, dan itu menjejaskan kesahan serta meneruskan ketidakadilan antara kampung.