Deposit Baharu, Nisbah Rizab Berkanun dan Penciptaan Kredit
Bank Seri Mutiara menerima deposit tunai baharu RM800,000 daripada seorang peniaga yang menjual bangunan kedai. Nisbah rizab berkanun (SRR) ialah 5%, dan pengurusan bank memilih mengekalkan rizab mudah tunai tambahan 5% sebagai penampan. Bank belum menyalurkan sebarang pinjaman daripada deposit berkenaan. Pada masa sama, Bank Negara Malaysia mahu memperlahankan kenaikan harga barang dan sedang mempertimbangkan sama ada menaikkan SRR kepada 6% atau menjual RM2 bilion Sekuriti Kerajaan Malaysia (SBN) melalui operasi pasaran terbuka. Permintaan pinjaman perniagaan di kawasan itu dilaporkan lemah kerana peniaga bimbang tentang kos input, dan ramai pendeposit beralih kepada akaun deposit tetap jangka pendek yang tidak menambah bekalan wang dengan cepat. Ketua pegawai kredit perlu membentangkan unjuran penciptaan kredit kepada lembaga pengarah sebelum keputusan Bank Negara diumumkan.
1. Hitung pengganda wang, jumlah maksimum deposit dan jumlah maksimum pinjaman yang boleh dicipta daripada deposit RM800,000 itu. Nyatakan andaian yang digunakan.
Read the worked answer
Langkah 1 – Kira nisbah rizab yang dipegang bank. Bank memegang 5% (SRR) + 5% (penampan) = 10% daripada setiap deposit baharu.
Langkah 2 – Kira pengganda wang. Pengganda = 1 ÷ nisbah rizab = 1 ÷ 0.10 = 10
Langkah 3 – Kira penciptaan kredit.
- Rizab lebihan awal = RM800,000 × 90% = RM720,000
- Pinjaman maksimum = RM720,000 × 10 = RM7.2 juta
- Jumlah deposit dalam sistem = RM800,000 × 10 = RM8 juta (termasuk deposit asal RM800,000)
- Wang dicipta (deposit baharu di luar asal) = RM7.2 juta
Andaian yang mesti dinyatakan:
- Tiada kebocoran tunai - semua penerima pinjaman menyimpan semula wang dalam sistem bank.
- Setiap bank meminjamkan seluruh rizab lebihan tanpa menyimpan rizab berlebihan tambahan.
- Permintaan pinjaman mencukupi pada kadar faedah semasa.
- SRR dan nisbah penampan kekal tidak berubah.
Amaran penting: RM7.2 juta ialah had maksimum teori, bukan ramalan. Jika permintaan pinjaman lemah, bank mungkin menyimpan rizab lebihan dan penciptaan kredit sebenar jauh lebih kecil - mungkin hanya RM720,000 jika tiada pinjaman disalurkan langsung.
2. Jika SRR dinaikkan kepada 6%, hitung pengganda wang dan kesan ke atas keupayaan penciptaan kredit. Terangkan mengapa kesan sebenar ke atas bekalan wang mungkin lebih kecil daripada pengiraan itu.
Read the worked answer
Langkah 1 – Nisbah rizab baharu. 6% (SRR) + 5% (penampan bank) = 11%
Langkah 2 – Pengganda baharu. Pengganda = 1 ÷ 0.11 = 9.09
Langkah 3 – Bandingkan.
- Deposit maksimum baharu = RM800,000 × 9.09 = RM7.27 juta
- Deposit maksimum lama = RM8 juta
- Pengurangan = kira-kira RM730,000 (9.1%) bagi setiap RM800,000 deposit asal.
Mengapa kesan sebenar mungkin lebih kecil:
- Permintaan pinjaman lemah - peniaga enggan meminjam semasa kos input tidak menentu, jadi rizab lebihan bertimbun dan bukannya dipinjamkan.
- Kebocoran tunai - pendeposit mengeluarkan tunai untuk urus niaga harian, jadi pengganda sebenar lebih rendah daripada 1/r.
- Rizab berlebihan - bank mungkin sengaja menyimpan lebih daripada 11% kerana bimbang pinjaman tidak berbayar, terutamanya jika ekonomi perlahan.
- Peralihan kepada deposit tetap jangka pendek - struktur deposit berubah tetapi jumlah bekalan wang luas (M2/M3) tidak menurun dengan serta-merta.
- Kelewatan dasar - kesan kepada pinjaman, pelaburan dan harga hanya kelihatan selepas beberapa bulan.
Kesimpulan: SRR ialah alat yang berkesan untuk mengekang pengganda, tetapi ia hanya mengawal keupayaan bank memberi pinjaman, bukan kesediaan peminjam meminjam.
3. Nilai dua instrumen dasar monetari yang dipertimbangkan Bank Negara - menaikkan SRR kepada 6% atau menjual RM2 bilion SBN. Instrumen manakah patut diutamakan dan mengapa?
Read the worked answer
Pilihan A – Menaikkan SRR kepada 6%.
- Kesan: mengurangkan rizab lebihan bank secara langsung dan mengurangkan pengganda daripada 10 kepada 9.09.
- Kekuatan: serta-merta, menjangkau semua bank, tiada kos urus niaga.
- Kelemahan: kesannya kasar (blunt) dan menjejaskan semua bank sama rata walaupun sesetengahnya sudah kekurangan mudah tunai; ia juga bertindak seperti cukai ke atas pengantaraan kewangan dan boleh mengetatkan kredit kepada perniagaan kecil.
Pilihan B – Menjual RM2 bilion SBN melalui operasi pasaran terbuka.
- Kesan: bank membayar dengan rizab mereka, jadi rizab dalam sistem berkurang dan kadar faedah antara bank naik.
- Kekuatan: boleh dilaraskan mengikut saiz yang dikehendaki, mudah diterbalikkan jika keadaan berubah.
- Kelemahan: kesan kecil jika saiznya kecil berbanding asas monetari; kadar faedah lebih tinggi boleh menjejaskan pelaburan swasta yang sudah lemah.
Penilaian dan keputusan: Kedua-dua instrumen mengetatkan mudah tunai, jadi menggunakannya serentak berisiko mengetatkan terlalu banyak dalam ekonomi yang permintaan pinjamannya sudah lemah. Inflasi 2.1% adalah sederhana; mengetatkan secara agresif boleh menukar masalah harga kepada masalah pengangguran.
Cadangan: utamakan operasi pasaran terbuka (Pilihan B) kerana ia boleh dilaraskan dan diterbalikkan, sambil mengekalkan SRR sebagai langkah sandaran jika inflasi terus meningkat. Jika inflasi berpunca daripada kos (bukan permintaan), dasar monetari kurang berkesan - kerajaan perlu menangani punca seperti harga input dan rantaian bekalan. Pantau juga kadar pertukaran: kadar faedah lebih tinggi boleh mengukuhkan ringgit dan menjejaskan daya saing eksport.