Tafsir: Kaedah, Alat dan Analisis Makna
Domain Tafsir menguji keupayaan memahami maksud ayat berdasarkan kaedah yang sah, bukan sekadar terjemahan perkataan.
Kerangka kaedah
- Tafsir bi al-ma’thur: al-Quran dengan al-Quran, kemudian sunnah, kemudian athar sahabat dan tabiin.
- Tafsir bi al-ra’yi: ijtihad berdasarkan ilmu alat; diterima jika tidak bercanggah dengan ma’thur dan tidak sekadar meneka.
- Bentuk penulisan: tahlili (ayat demi ayat), ijmali (ringkas), muqaran (perbandingan) dan maudhu’i (tema).
- Alat mufassir: bahasa Arab dan balaghah, ilmu qira’at, asbab al-nuzul, nasikh wa mansukh, hadith dan usul fikah.
- Elakkan israiliyyat dan hadith da‘if dalam menjelaskan perkara ghaib.
Contoh berperingkat
Ayat al-Fatihah 1:5 إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ. Langkah satu: susunan biasa ialah نعبدك, tetapi di sini objek إياك didahulukan. Langkah dua: dalam balaghah Arab, mendahulukan objek menghasilkan makna hasr, iaitu pengkhususan. Langkah tiga: kesimpulannya, ibadah dan isti‘anah hanya layak ditujukan kepada Allah dan inilah dasar tauhid uluhiyyah. Perhatikan juga peralihan daripada gaya ghaibah kepada gaya mukhatah bagi menunjukkan kedekatan hamba dengan Tuhannya.
Perangkap markah
Menafsir dengan terjemahan perkataan sahaja tanpa siyaq; menerima riwayat lemah sebagai sabab nuzul; mencampurkan cerita israiliyyat; mengabaikan munasabah antara ayat sebelum dan selepas; menjawab makna ayat sedangkan soalan meminta kaedah tafsir; menyandarkan pendapat kepada mufassir tanpa menyebut sumber.