SPM Physics key terms

Kuantiti fizik yang tidak boleh diterbitkan daripada kuantiti lain dan menjadi asas kepada semua pengukuran, iaitu panjang, jisim, masa, arus elektrik, suhu, kuantiti bahan dan keamatan cahaya.

Kuantiti fizik yang dibentuk dengan menggabungkan dua atau lebih kuantiti asas melalui pendaraban atau pembahagian, contohnya halaju, daya dan ketumpatan.

Sistem unit piawai antarabangsa yang digunakan dalam fizik, seperti meter, kilogram, saat, ampere, kelvin, mol dan kandela, berserta awalan seperti kilo, mili dan mikro.

Keupayaan sesuatu alat ukur mengesan perubahan kecil dalam kuantiti yang diukur; bagi pembaris ia ditentukan oleh nilai skala terkecil yang boleh dibaca.

Ralat yang berlaku secara berterusan dalam arah yang sama kerana kecacatan alat atau kaedah, seperti titik sifar jangka tolok yang tidak betul, dan tidak hilang dengan mengambil bacaan berulang.

Ralat yang berubah-ubah dari satu bacaan ke bacaan lain kerana faktor tidak terkawal seperti getaran atau tafsiran mata, dan boleh dikurangkan dengan mengambil purata banyak bacaan.

Kadar perubahan sesaran terhadap masa dalam arah tertentu; ia kuantiti vektor dan berbeza daripada laju kerana mengambil kira arah gerakan.

Jarak lurus terpendek dari kedudukan awal ke kedudukan akhir, diukur bersama arahnya; ia kuantiti vektor manakala jarak ialah kuantiti skalar.

Kadar perubahan halaju terhadap masa; nilai positif bermaksud halaju bertambah dan nilai negatif bermaksud nyahpecutan atau halaju berkurang.

Satu daya tunggal yang memberi kesan sama seperti gabungan semua daya yang bertindak ke atas sesuatu objek, dijumlahkan secara vektor.

Pecutan sesuatu objek berkadar terus dengan daya paduan yang bertindak ke atasnya dan berkadar songsang dengan jisimnya, diringkaskan sebagai F = ma.

Kecenderungan objek kekal dalam keadaan rehat atau gerakan seragam selagi tiada daya luar bertindak; ia bergantung pada jisim, semakin besar jisim semakin besar inersia.

Hasil darab jisim objek dengan halajunya, iaitu kuantiti vektor; jumlah momentum sistem terpelihara dalam perlanggaran jika tiada daya luar.

Kadar perubahan momentum, atau hasil darab daya dengan masa tindakan; masa hentaman yang lebih panjang mengurangkan daya impuls, seperti pada kusyen keselamatan.

Jumlah haba yang diperlukan untuk menaikkan suhu 1 kg sesuatu bahan sebanyak 1 darjah Celsius, dengan unit J kg⁻¹ °C⁻¹; air mempunyai nilai yang tinggi.

Haba yang diserap atau dibebaskan apabila 1 kg bahan berubah fasa pada suhu malar, tanpa perubahan suhu, contohnya semasa lebur atau pendidihan.

Keadaan apabila dua objek yang bersentuhan mencapai suhu yang sama dan kadar pemindahan haba antara keduanya menjadi seimbang, tanpa aliran haba bersih.

Pemindahan haba melalui pepejal tanpa pergerakan jirim, di mana zarah yang lebih panas bergetar lebih kuat dan memindahkan tenaga kepada zarah jiran.

Daya yang dikenakan oleh zarah gas yang bergerak secara rawak apabila melanggar dinding bekas, per unit luas; ia meningkat apabila suhu atau bilangan zarah bertambah.

Bagi jisim gas tertentu pada suhu malar, tekanan gas berkadar songsang dengan isipadunya, iaitu hasil darab tekanan dan isipadu adalah malar.

Lengkungan arah cahaya apabila ia bergerak dari satu medium ke medium lain yang berbeza ketumpatan optik, disebabkan perubahan laju cahaya.

Nisbah laju cahaya dalam vakum kepada laju cahaya dalam sesuatu medium; nilainya lebih besar daripada satu dan menentukan berapa banyak cahaya dibengkokkan.

Fenomena apabila cahaya bergerak dari medium lebih tumpat ke kurang tumpat dan sudut tuju melebihi sudut genting, menyebabkan semua cahaya dipantulkan semula ke dalam medium asal.

Jarak dari pusat kanta atau cermin ke titik fokus, iaitu titik di mana sinar cahaya selari bertumpu atau kelihatan mencapah; ia menentukan kuasa pembesaran.

Nisbah tinggi imej kepada tinggi objek, atau nisbah jarak imej kepada jarak objek; nilai lebih besar daripada satu bermaksud imej diperbesar.

Jarak antara dua titik sepadan berturutan pada gelombang, seperti puncak ke puncak, diukur dalam meter dan berkaitan dengan frekuensi melalui laju gelombang.

Bilangan kitaran gelombang lengkap yang melalui satu titik dalam satu saat, diukur dalam hertz; frekuensi lebih tinggi bermaksud pic bunyi lebih tinggi.

Sesaran maksimum zarah medium dari kedudukan keseimbangannya semasa gelombang melalui; amplitud menentukan kenyaringan bunyi atau tenaga gelombang.

Penyebaran gelombang apabila ia melalui celah sempit atau mengelilingi halangan, dengan jumlah pembelauan bertambah apabila saiz celah menghampiri panjang gelombang.

Gabungan dua atau lebih gelombang yang bertindih; interferens membina menghasilkan amplitud lebih besar dan interferens memusnah menghasilkan amplitud lebih kecil atau sifar.

Keadaan apabila sistem bergetar pada frekuensi aslinya akibat dipaksa pada frekuensi yang sama, menghasilkan amplitud getaran yang sangat besar.

Bagi konduktor logam pada suhu malar, arus yang mengalir berkadar terus dengan beza keupayaan merentasinya, iaitu V = IR.

Nisbah beza keupayaan merentas sesuatu komponen kepada arus yang mengalir melaluinya, diukur dalam ohm; ia bergantung pada bahan, panjang dan luas keratan.

Dua cara menyambung komponen: dalam siri arus sama melalui setiap komponen dan rintangan dijumlahkan, manakala dalam selari beza keupayaan sama dan arus terbahagi.

Penjanaan daya gerak elektrik dalam konduktor apabila fluks magnet yang melaluinya berubah, sama ada dengan menggerakkan konduktor atau mengubah medan magnet.

Daya gerak elektrik teraruh berkadar terus dengan kadar perubahan fluks magnet yang merentasi litar; perubahan lebih cepat menghasilkan dge lebih besar.

Peranti yang menukar voltan arus ulang-alik menggunakan dua gegelung berkongsi teras besi; transformer injak naik menambah voltan dan injak turun mengurangkannya.

Pereputan spontan nukleus tidak stabil dengan memancarkan zarah alfa, beta atau sinar gama untuk menjadi lebih stabil, tanpa dipengaruhi suhu atau tekanan.

Masa yang diambil untuk separuh daripada bilangan nukleus radioaktif dalam sesuatu sampel reput; nilainya tetap bagi setiap isotop dan tidak berubah dengan jisim sampel.

Perubahan pada nukleus atom yang melibatkan pembelahan nukleus berat atau pelakuran nukleus ringan, sambil membebaskan tenaga yang sangat besar mengikut kesetaraan jisim-tenaga.

Pemancaran elektron daripada permukaan logam apabila cahaya dengan frekuensi melebihi frekuensi ambang dikenakan, menunjukkan cahaya berkelakuan sebagai zarah diskret.

Paket tenaga diskret yang membentuk cahaya, dengan tenaga berkadar terus dengan frekuensi; konsep ini menerangkan kesan fotoelektrik dan spektrum garis.