SPM Reka Bentuk Grafik Digital cheat sheet

Reka bentuk grafik digital ialah proses menyusun elemen visual (imej, teks, warna, ruang) menggunakan perisian berasaskan piksel atau vektor untuk menyampaikan mesej kepada khalayak tertentu.

Resolusi skrin diukur dalam ppi (piksel per inci); 72 ppi ialah rujukan paparan web manakala 300 ppi ialah rujukan cetakan berkualiti.

Mod warna: RGB (merah-hijau-biru, aditif, untuk skrin) dan CMYK (sian-magenta-kuning-hitam, subtraktif, untuk cetakan); penukaran RGB ke CMYK boleh mengubah warna kerana gamut cetakan lebih kecil.

Format fail raster utama: PSD (boleh diedit berlapis), TIFF (tanpa kehilangan, untuk cetakan), JPEG (termampat, kehilangan data), PNG (sokongan ketelusan), GIF (maksimum 256 warna).

Format fail vektor utama: AI, EPS, SVG, PDF; vektor tidak bergantung pada resolusi dan boleh diskalakan tanpa pikselasi.

Dimensi piksel = saiz fizikal (inci) x ppi; contohnya 4 inci x 300 ppi = 1200 piksel.

Piksel ialah unit terkecil imej raster; setiap piksel menyimpan nilai warna; pembesaran melebihi 100% menyebabkan pikselasi kelihatan.

Prinsip asas: reka bentuk mesti memenuhi tujuan komunikasi (fungsi) sebelum pertimbangan hiasan (estetik).

Enam elemen reka bentuk: garis, bentuk, ruang, warna, tekstur dan nilai (ton).

Titik ialah elemen asas tanpa dimensi; titik yang berulang membentuk garis, dan garis yang berulang membentuk bentuk atau tekstur.

Prinsip reka bentuk termasuk keseimbangan, kontras, penekanan, irama, pergerakan, perkadaran, kesatuan dan kepelbagaian.

Keseimbangan simetri (formal) mencerminkan elemen pada paksi tengah; keseimbangan asimetri (tidak formal) menggunakan berat visual yang berbeza tetapi seimbang.

Kontras terhasil daripada perbezaan nilai, saiz, warna atau tekstur; kontras tinggi meningkatkan keterbacaan dan penekanan.

Hierarki visual ditentukan oleh saiz, kedudukan, warna dan kontras; elemen terbesar atau paling kontras dibaca dahulu.

Ruang negatif (ruang kosong) ialah kawasan tanpa elemen; ia memberi nafas visual dan mengasingkan kumpulan maklumat.

Kesatuan dicapai apabila semua elemen berkongsi gaya, warna atau grid yang konsisten; kepelbagaian tanpa kesatuan menghasilkan reka bentuk bersepah.

Roda warna asas: primer (merah, biru, kuning dalam model pigmen), sekunder (campuran dua primer) dan tertier (campuran primer dengan sekunder).

Skema warna: monokromatik (satu rona), analog (rona bersebelahan), komplementari (bertentangan roda warna), triadik (tiga rona sama jarak) dan split-komplementari.

Hue ialah nama warna, saturasi ialah keamatan warna, dan nilai (lightness) ialah kecerahan; HSL menyatakan ketiga-tiga atribut ini.

Warna hangat (merah, jingga, kuning) cenderung menarik perhatian; warna sejuk (biru, hijau, ungu) memberi kesan tenang dan profesional.

Kontras teks-latar perlu mematuhi nisbah minimum WCAG: 4.5:1 untuk teks biasa dan 3:1 untuk teks besar (18 pt atau 14 pt tebal).

Tipografi: serif mempunyai kaki pada hujung huruf, sans-serif tidak; serif sesuai untuk teks badan cetakan panjang, sans-serif untuk skrin dan tajuk moden.

Ketinggian huruf diukur dalam titik (pt); 1 pt = 1/72 inci; leading ialah jarak antara baris dan tracking ialah jarak antara semua huruf.

Hierarki tipografi biasanya menggunakan 2 hingga 3 saiz atau berat fon sahaja; terlalu banyak fon melemahkan kesatuan visual.

Perisian raster (Adobe Photoshop, GIMP, Affinity Photo) mengedit piksel dan sesuai untuk retouching foto, komposit dan lukisan digital.

Perisian vektor (Adobe Illustrator, Inkscape, CorelDRAW) mengedit laluan dan sauh dan sesuai untuk logo, ikon, ilustrasi dan tipografi berskala.

Perisian susun atur (Adobe InDesign, Scribus) mengendalikan halaman berbilang, master page, gaya perenggan dan pengurusan cetakan.

Lapisan (layer) membolehkan elemen diasingkan; mod campuran (blend mode) seperti Multiply, Screen dan Overlay menentukan cara lapisan bergabung dengan lapisan di bawahnya.

Topeng lapisan (layer mask) menyembunyikan bahagian imej tanpa memadam data asal; ia boleh diedit semula berbanding pemadaman kekal.

Format fail asli projek (PSD, AI, INDD) menyimpan lapisan dan teks boleh edit; fail eksport (JPG, PNG, PDF) meratakan kandungan.

Papan seni (artboard) membolehkan pelbagai saiz dan variasi reka bentuk dalam satu fail; setiap artboard boleh dieksport secara berasingan.

Mod paparan Proof Colors dan gamut warning membantu mengesan warna di luar julat cetakan CMYK sebelum penghantaran.

Imej raster terdiri daripada grid piksel dan bergantung pada resolusi; imej vektor terdiri daripada laluan matematik yang ditakrifkan oleh titik sauh dan lengkung Bezier.

Lengkung Bezier dikawal oleh pemegang (handle) pada titik sauh; panjang dan arah pemegang menentukan kelengkungan segmen.

Laluan tertutup (closed path) boleh diisi dengan warna; laluan terbuka hanya boleh distrok, bukan diisi.

Operasi boolean vektor: unite (gabung), subtract (tolak), intersect (persilangan) dan exclude (kecuali); digunakan untuk membina bentuk kompleks daripada bentuk asas.

Pemampatan imej: lossless (PNG, TIFF) mengekalkan semua data; lossy (JPEG) membuang data dengan nisbah mampatan yang lebih tinggi tetapi menghasilkan artifak.

Ketajaman cetakan bergantung pada ppi imej berbanding lpi (garisan per inci) mesin cetak; nisbah biasa ialah 1.5 hingga 2 kali lpi.

Vektor ialah pilihan untuk logo kerana ia kekal tajam pada saiz kad perniagaan mahupun papan iklan.

Pikselasi berlaku apabila imej raster dibesarkan melebihi resolusi asalnya; interpolasi tidak memulihkan butiran yang hilang.

Grid membahagikan halaman kepada lajur, margin dan gutter; grid modular menambah baris untuk meletakkan elemen pada kedudukan konsisten.

Margin ialah ruang antara kandungan dengan tepi halaman; gutter ialah ruang antara lajur atau baris grid.

Peraturan pertiga membahagi bingkai kepada sembilan bahagian; titik persilangan garis menjadi titik tumpu visual.

Z-pattern sesuai untuk susun atur dengan sedikit teks (halaman pendaratan); F-pattern sesuai untuk halaman berteks banyak.

Ruang putih (white space) bukan pembaziran; ia mengasingkan kumpulan maklumat dan mengurangkan beban kognitif pembaca.

Penjajaran (alignment) yang konsisten mencipta garis pandang yang tidak kelihatan; elemen yang tidak sejajar menimbulkan rasa tidak teratur.

Hierarki saiz lazim: tajuk utama 2 kali ganda teks badan atau lebih, subjudul 1.25 hingga 1.5 kali ganda.

Bleed (biasanya 3 mm) ialah kawasan tambahan di luar trim untuk mengelak garis putih semasa pemotongan.

Identiti jenama ialah sistem visual yang konsisten: logo, palet warna, tipografi, corak, ikonografi dan nada komunikasi.

Logo mesti berfungsi dalam warna penuh, satu warna (monokrom) dan versi negatif, serta kekal jelas pada saiz minimum yang ditetapkan.

Buku panduan jenama (brand guideline) menetapkan penggunaan logo, ruang perlindungan (clear space), warna rasmi (nilai HEX, RGB, CMYK, Pantone) dan tipografi.

Ruang perlindungan logo biasanya ditetapkan berdasarkan ketinggian huruf atau elemen logo, contohnya 1x tinggi simbol pada semua sisi.

Varian logo: primary, secondary, ikon/wordmark sahaja dan versi mendatar atau menegak untuk susun atur berbeza.

Warna jenama ditetapkan melalui kod HEX untuk web, CMYK untuk cetakan dan Pantone untuk kesetiaan warna korporat.

Konsistensi jenama merangkumi semua titik sentuh: kad perniagaan, laman web, media sosial, pembungkusan dan papan tanda.

Moodboard dan penyelidikan jenama mendahului reka bentuk logo untuk menetapkan personaliti, khalayak sasaran dan pembezaan pesaing.

Cetakan menggunakan CMYK dan resolusi 300 ppi; paparan digital menggunakan RGB dan saiz piksel tetap (contohnya 1920 x 1080).

Fail sedia cetak mesti menyertakan bleed, tanda pemotongan (crop marks), resolusi mencukupi dan fon yang telah di-outline atau dibenamkan.

PDF/X ialah standard pertukaran fail cetakan yang membenamkan profil warna dan fon untuk mengelakkan peralihan.

Kertas bersalut (coated) menghasilkan warna lebih tajam dan kurang menyerap dakwat berbanding kertas tidak bersalut (uncoated).

Reka bentuk responsif menyesuaikan susun atur mengikut lebar skrin; pendekatan mobile-first bermula daripada saiz terkecil.

Saiz fail web perlu dioptimumkan: eksport imej web pada 72 hingga 150 ppi dan gunakan format moden seperti WebP atau SVG untuk grafik.

Risiko reka bentuk digital: teks terlalu kecil pada telefon, butang sentuh kurang 44 x 44 piksel dan kontras rendah di bawah cahaya matahari.

Pruf cetakan (proof) menyemak ejaan, kedudukan, warna dan pemotongan sebelum pengeluaran besar-besaran; pruf digital tidak menggantikan pruf warna fizikal sepenuhnya.

Hak cipta di Malaysia dilindungi oleh Akta Hak Cipta 1987; karya asli seperti reka bentuk grafik dilindungi secara automatik sebaik sahaja dihasilkan dalam bentuk material.

Hak cipta biasanya berlangsung sepanjang hayat pencipta ditambah 50 tahun selepas kematian bagi karya sastera dan artistik.

Pemilikan hak cipta boleh dipindahkan melalui penyerahan bertulis; tanpa perjanjian, pencipta kekal pemegang hak cipta walaupun pelanggan membayar.

Penggunaan adil (fair use/fair dealing) terhad kepada tujuan seperti penyelidikan, pengkritikan dan pendidikan; ia bukan lesen bebas untuk kegunaan komersial.

Lesen Creative Commons membenarkan penggunaan semula di bawah syarat tertentu: CC BY (attribution), CC BY-SA (share-alike), CC BY-NC (non-commercial) dan CC0 (domain awam).

Tanda dagangan melindungi nama dan logo perniagaan daripada kekeliruan pengguna; ia berbeza daripada hak cipta yang melindungi karya asli.

Imej stok mesti digunakan mengikut terma lesen: lesen standard biasanya terhad kepada saiz cetakan tertentu, manakala lesen extended membenarkan penggunaan komersial lebih luas.

Etika profesional termasuk tidak menciplak portofolio, memberikan kredit sumber, dan tidak menggunakan imej atau fon tanpa kebenaran atau lesen sah.

Fasa projek reka bentuk: taklimat (brief), penyelidikan, konsep dan lakaran, reka bentuk digital, semakan pelanggan, penyempurnaan dan penghantaran.

Skop kerja (scope of work) mesti menyatakan bilangan konsep, bilangan pusingan semakan dan perkara yang tidak termasuk untuk mengelak kerja tambahan tanpa bayaran.

Brief yang baik mengandungi objektif, khalayak sasaran, mesej utama, kekangan bajet dan tarikh akhir; brief yang kabur perlu dijelaskan sebelum kerja bermula.

Garis masa projek menggunakan pencapaian (milestone) seperti tarikh konsep, tarikh pruf dan tarikh penghantaran akhir.

Pusingan semakan biasanya dihadkan kepada 2 atau 3; setiap pusingan tambahan dikenakan bayaran mengikut kadar yang dipersetujui.

Portofolio yang berkesan menunjukkan proses (lakaran, iterasi, penyelesaian masalah) bersama hasil akhir, bukan hanya imej akhir.

Setiap karya portofolio perlu menyatakan masalah, peranan pereka, penyelesaian dan keputusan reka bentuk utama.

Penghantaran akhir termasuk fail sumber, fail eksport, panduan penggunaan dan pemindahan hak penggunaan mengikut perjanjian.