Pesanan Khas, Overhed Diserap dan Kos Peluang
Kilang Biskut Warisan Sdn Bhd mengeluarkan biskut dalam dua unit pengeluaran, iaitu Adunan dan Pembungkusan. Belanjawan tahun 2025 menetapkan overhed Adunan RM180,000 diserap berdasarkan 15,000 jam mesin, manakala overhed Pembungkusan RM120,000 diserap berdasarkan 24,000 jam buruh langsung. Pada akhir tahun, overhed sebenar Adunan ialah RM196,000 dengan 16,400 jam mesin direkodkan, manakala overhed sebenar Pembungkusan RM118,000 dengan 22,800 jam buruh langsung. Pada Disember 2025, sebuah rangkaian pasar raya menawarkan pesanan khas 5,000 kotak pada harga RM22 sekotak. Harga jualan biasa ialah RM30 sekotak dan kos berubah ialah RM16 sekotak. Pesanan itu memerlukan acuan khas berharga RM18,000 yang tidak boleh digunakan untuk produk lain, serta premium kerja lebih masa RM2 sekotak. Kilang kini beroperasi pada 90% kapasiti, dan menerima pesanan ini bermakna 1,000 kotak jualan biasa terpaksa diketepikan. Pengurus kilang berpendapat pesanan itu menguntungkan kerana harga RM22 melebihi kos berubah RM16 sekotak.
1. Hitung kadar serapan pratentu setiap unit pengeluaran, overhed terserap dan lebih atau kurang serap bagi setiap unit, serta jumlah bersih. Terangkan bagaimana amaun itu patut diuruskan.
Read the worked answer
Kadar serapan pratentu:
- Adunan: RM180,000 / 15,000 jam mesin = RM12 setiap jam mesin.
- Pembungkusan: RM120,000 / 24,000 jam buruh langsung = RM5 setiap jam buruh langsung.
Overhed terserap:
- Adunan: 16,400 x RM12 = RM196,800 berbanding sebenar RM196,000, jadi lebih serap RM800.
- Pembungkusan: 22,800 x RM5 = RM114,000 berbanding sebenar RM118,000, jadi kurang serap RM4,000.
Jumlah bersih: kurang serap RM3,200 (RM4,000 - RM800), iaitu overhed sebenar melebihi overhed terserap sebanyak RM3,200.
Mengapa berlaku: kadar serapan ialah anggaran, jadi perbezaan timbul daripada dua punca: jumlah perbelanjaan sebenar berbeza daripada belanjawan dan jumlah jam sebenar berbeza daripada jam belanjawan. Pembungkusan kurang serap kerana jam buruh sebenar hanya 22,800 (95% daripada belanjawan) sedangkan overhed tetap masih ditanggung.
Pengurusan: Jika amaun tidak material, hapuskan ke kos jualan dalam untung rugi tahun semasa, mengurangkan untung sebanyak RM3,200. Jika material, agihkan antara kerja dalam proses, barang siap dan kos jualan mengikut kadar overhed terserap dalam setiap baki. Syarikat juga perlu menyemak semula kadar serapan pratentu untuk tahun hadapan kerana anggaran jam buruh Pembungkusan ternyata terlalu tinggi.
2. Sediakan analisis kos relevan bagi pesanan khas itu dan tentukan sama ada pesanan patut diterima. Tunjukkan dengan jelas setiap item yang dimasukkan dan dikecualikan.
Read the worked answer
Hasil relevan: 5,000 x RM22 = RM110,000.
Kos relevan:
| Item | Pengiraan | RM |
|---|---|---|
| Kos berubah pengeluaran | 5,000 x RM16 | 80,000 |
| Premium kerja lebih masa | 5,000 x RM2 | 10,000 |
| Acuan khas (kos tetap khusus, tidak berulang) | - | 18,000 |
| Kos peluang: sumbangan hilang 1,000 kotak jualan biasa | 1,000 x (RM30 - RM16) | 14,000 |
| Jumlah kos relevan | 122,000 |
Keputusan: RM110,000 - RM122,000 = (RM12,000). Pesanan patut ditolak kerana ia mengurangkan untung.
Penalaran penting:
- Overhed tetap yang diserap kepada produk tidak dimasukkan kerana ia tidak berubah dengan pesanan ini; ia tetap ditanggung sama ada pesanan diterima atau tidak.
- Acuan RM18,000 dimasukkan kerana ia kos tambahan dan tidak boleh digunakan untuk produk lain.
- Kos peluang RM14,000 ialah kos sebenar dari segi ekonomi: menerima pesanan ini bermakna kehilangan sumbangan daripada 1,000 kotak jualan biasa. Tanpa kos peluang, pesanan nampak untung RM2,000 (RM110,000 - RM108,000), dan inilah perangkap dalam soalan ini.
Titik pulang modal pesanan: harga minimum yang boleh diterima = RM122,000 / 5,000 = RM24.40 sekotak. Pada RM22, pesanan tidak wajar diterima kecuali ada pertimbangan strategik yang lebih besar.
3. Bincangkan sama ada overhed tetap yang diserap patut dimasukkan dalam keputusan di atas, dan nyatakan tiga faktor kualitatif yang perlu ditimbang sebelum menolak pesanan itu secara muktamad.
Read the worked answer
Overhed tetap yang diserap tidak relevan kerana ia akan ditanggung sama ada pesanan diterima atau tidak; kos relevan hanya merangkumi kos yang berubah akibat keputusan. Walau bagaimanapun, overhed tetap menjadi relevan dalam dua keadaan: apabila pesanan itu memerlukan tambahan overhed tetap yang boleh dielakkan (seperti acuan RM18,000 yang memang dimasukkan), dan apabila pesanan itu mendorong pengembangan kapasiti sehingga sewa atau penyelia tambahan terpaksa ditanggung. Dalam keadaan ini, kilang beroperasi pada 90% kapasiti dan pesanan menuntut kapasiti sedia ada, jadi tiada tambahan overhed tetap selain acuan.
Tambahan pula, penyerapan overhed tetap boleh mengelirukan: kos unit penuh termasuk overhed tetap kelihatan lebih tinggi daripada kos relevan, dan keputusan berdasarkan kos penuh semata-mata akan menolak pesanan yang sebenarnya menguntungkan. Sebaliknya, mengabaikan kos tetap yang boleh dielakkan akan menerima pesanan yang merugikan.
Faktor kualitatif:
- Kesan ke atas pelanggan tetap: jika pasar raya menjual pada RM22, pelanggan sedia ada mungkin menuntut harga yang sama, dan sumbangan jualan biasa RM30 akan terhakis dalam jangka panjang.
- Risiko operasi dan kualiti: kerja lebih masa berterusan boleh menjejaskan kualiti biskut, keselamatan pekerja dan penyelenggaraan mesin, yang menambah kos tersembunyi.
- Nilai strategik jangka panjang: pesanan ini mungkin pintu masuk ke saluran pasar raya besar yang boleh memberi pesanan berulang pada harga lebih baik kemudian; ini perlu dinilai berbanding kerugian RM12,000 sekarang.
Kesimpulan: Pada angka semasa, pesanan ditolak; jika pengurusan yakin dengan manfaat strategik atau dapat merundingkan harga melebihi RM24.40, keputusan boleh diterbalikkan.