Fluisteren in een galmende gymzaal
Een derdeklasgroep van zes leerlingen maakt voor de schoolavond een voorstelling van acht minuten over eenzaamheid. De voorstelling is in de gymzaal; er komen ongeveer 120 leerlingen en ouders. De gymzaal heeft een hoge glazen wand en een harde vloer, waardoor geluid galmt. Er is geen toneellicht, alleen tl-verlichting en twee spotjes die vanaf de grond omhoog schijnen. In de generale repetitie speelt de hoofdpersoon haar belangrijkste monoloog zacht en met het gezicht naar de achterwand, omdat ze 'de eenzaamheid echt wil voelen'. Twee scènes spelen zich tegelijk af: links praat een moeder aan de telefoon, rechts zit het meisje alleen op een kruk. Het publiek zat tijdens de try-out op de eerste rij en zei achteraf dat het tweede deel 'vaag' was. De groep heeft nog één repetitie van negentig minuten voordat de voorstelling is.
1. Benoem twee dramatische middelen die in deze opzet niet goed werken. Leg voor elk uit hoe je ze met de beschikbare middelen aanpast, en betrek daarbij de ruimte en het publiek.
Read the worked answer
Twee middelen die hier niet goed werken zijn stem en projectie, en de focus in de ruimte. Het meisje speelt haar monoloog naar de achterwand; in een galmende gymzaal verdwijnt de tekst dan naar de muur en ziet het publiek haar gezicht niet. Als de eenzaamheid wil overkomen, moet de tekst verstaanbaar blijven: laat haar driekwart naar voren spelen, eerst stilstaan en ademen, en gebruik één spotje op haar gezicht. Het tweede middel is de gelijktijdige scène: het publiek kan maar één ding tegelijk volgen. Laat de moeder bevriezen als het meisje spreekt, zet haar links voor en het meisje rechts achter, en gebruik het tweede spotje als focus. Zo blijft de keuze voor eenzaamheid overeind, maar wordt hij niet onverstaanbaar.
2. De leraar vindt dat de voorstelling nog geen spanning heeft. Kies twee momenten uit de opzet en leg uit hoe je daar met spel en timing spanning opbouwt.
Read the worked answer
Spanning ontstaat door contrast, uitstel en onzekerheid. Moment 1: de telefoon gaat. Laat de moeder niet meteen opnemen; laat haar eerst naar het meisje kijken en aarzelend de telefoon pakken. Het publiek weet dan: er komt iets, maar niet wat. Moment 2: de stilte na de monoloog. Laat het meisje niet direct weglopen, maar langzaam opstaan, de kruk verschuiven en naar de lege plek kijken. Gebruik tempo: langzaam, dan een korte stilte, dan pas de volgende zin. In de galmende zaal werkt een ingehouden stilte beter dan schreeuwen. Zo wordt de eenzaamheid invoelbaar zonder dat je hem uitlegt.
3. De groep heeft één repetitie van negentig minuten. Wat laat je in die repetitie zeker repeteren en wat schrap je? Onderbouw je keuzes met de opzet.
Read the worked answer
In de negentig minuten zou ik vooral de verstaanbaarheid en de overgangen repeteren. Eerst de monoloog: drie keer met iemand achterin de zaal die controleert of de tekst hoorbaar is. Dan de twee parallelle scènes: de vriesmomenten en de lichtwissel met de spotjes oefenen. Daarna een doorloop met twee toehoorders op de achterste rij. Ik zou nieuwe decorideeën en extra tekst schrappen: die kosten tijd en lossen het probleem niet op. De laatste tien minuten gebruik ik voor het begin en het eind, omdat het publiek daar het eerste en laatste beeld onthoudt.