VMBO GL/TL Drama key terms

Het geheel van handelingen en keuzes waarmee een speler op het toneel een personage tot leven brengt, met stem, lichaam en inleving, zodat het publiek de situatie gelooft en meeleeft.

Het vermogen om je te verplaatsen in de gedachten, gevoelens en omstandigheden van een personage, zodat je reacties geloofwaardig en niet gemaakt overkomen op het toneel.

De figuur die een speler uitbeeldt, met eigen kenmerken, verleden, verlangens en gedrag. Een personage is meer dan een rol in een verhaal: het heeft een innerlijke logica.

Het bewust en stapsgewijs vormgeven van een personage: je bedenkt kenmerken, achtergrond, doelen en lichaamshouding, en oefent die tot ze vanzelf lijken tijdens het spelen.

Spelen zonder uitgeschreven tekst, waarbij je ter plekke reageert op je medespelers en de situatie. Je accepteert wat de ander aanreikt en bouwt daarop voort.

De basisregel bij improvisatie dat je elk voorstel van een medespeler serieus neemt en erop doorgaat, in plaats van het te ontkennen of tegen te werken.

Een duidelijke afspraak tussen spelers over wat wel en niet gebeurt in een scène, bijvoorbeeld wie waar staat, wat iemand wil en welke ruimte denkbeeldig is.

Een techniek waarbij een speler een eigen herinnering met een vergelijkbaar gevoel oproept om een emotie van het personage geloofwaardig te spelen.

Het typerende uiterlijk en gedrag van een personage, zoals manier van lopen, stemgebruik, kleding of een gewoonte, waaraan het publiek de figuur direct herkent.

Het gesproken gesprek tussen twee of meer personages op het toneel, waarbij wat gezegd wordt en hoe het gezegd wordt samen de betekenis bepalen.

Een langere tekst die één personage alleen uitspreekt, gericht aan zichzelf, aan het publiek of aan een niet-sprekende ander, vaak om een innerlijke worsteling te tonen.

Wat een personage bedoelt maar niet letterlijk zegt. De speler laat die verborgen laag zien via intonatie, pauzes en lichaamstaal, zodat de scène gelaagd wordt.

De melodie van de stem: hoe hoog of laag, hard of zacht en met welke nadruk je spreekt. Intonatie verandert de betekenis van een zin sterk.

Het duidelijk uitspreken van klanken en lettergrepen met lippen, tong en kaak, zodat het publiek elk woord kan verstaan, ook achter in de zaal.

Het richten van je stem naar het publiek zonder te schreeuwen, door gebruik te maken van ademsteun, resonantie en een goede houding, zodat je overal verstaanbaar bent.

Het gecontroleerd gebruiken van je buikademhaling als basis voor je stem, zodat je langere zinnen kunt uitspreken zonder buiten adem te raken.

De sterkte of luidheid van je stem. Door te variëren in volume kun je spanning opbouwen, intimiteit suggereren of juist een grote zaal bereiken.

De bewuste ordening van alles wat het publiek ziet: plaatsing van spelers, decor, licht, rekwisieten en beweging, zodat het beeld het verhaal ondersteunt.

Het deel van het toneel waar gespeeld wordt, met afspraken over opkomst, positie en beweging. Een goed gekozen speelvlak houdt de scène leesbaar voor het publiek.

Het vastleggen van bewegingen en posities van spelers in een scène, zodat iedereen op het juiste moment op de juiste plek staat en het beeld klopt.

De denkbeeldige wand tussen toneel en publiek. Spelers doen alsof het publiek er niet is, tenzij ze die wand bewust doorbreken om het publiek aan te spreken.

Het punt of de persoon waar een speler tijdens het spreken naar kijkt, bijvoorbeeld een medespeler of het publiek. Het aanspreekpunt bepaalt de richting van de scène.

De vaste aankleding van het toneel die de ruimte en sfeer van het verhaal aangeeft, zoals muren, meubels en achtergrond. Decor ondersteunt de betekenis van de scène.

Een voorwerp dat een speler tijdens het spel gebruikt of vasthoudt, bijvoorbeeld een brief of een kopje. Rekwisieten kunnen iets over een personage verraden.

Het gebruik van lampen en kleuren om spelers zichtbaar te maken, sfeer te scheppen of de aandacht op een bepaald deel van het toneel te richten.

De kleding die een speler draagt als onderdeel van het personage. Kostuum geeft informatie over tijd, beroep, status en karakter en beïnvloedt hoe een speler zich beweegt.

Het aanbrengen van make-up en gezichtsverf om een personage te versterken, bijvoorbeeld ouderdom, verwondingen of een dierlijk uiterlijk, zodat het personage geloofwaardig overkomt.

De artistieke leiding bij een voorstelling: de regisseur kiest een interpretatie, begeleidt spelers en bepaalt samenhang tussen spel, decor, licht en muziek.

Het doordenken van de opbouw en betekenis van een theatertekst of voorstelling: welke spanning, welke ontwikkeling en welk thema de scènes met elkaar verbinden.

De reeks gebeurtenissen in een verhaal, in de volgorde waarin het publiek ze te zien krijgt, met een begin, ontwikkeling en afloop.

De botsing tussen personages of tussen een personage en een omstandigheid. Zonder conflict is er weinig spanning en gebeurt er op het toneel nauwelijks iets.

Het hoogtepunt van de spanning in een verhaal of scène, het moment waarop de tegenstellingen het scherpst zijn en de afloop zich begint af te tekenen.

Een oefensessie waarin spelers en regie aan een scène of voorstelling werken, met als doel afspraken vast te leggen en het spel steeds sterker te maken.

De eerste openbare uitvoering van een voorstelling, meestal na een reeks repetities, waarop het resultaat voor het eerst voor publiek te zien is.

Het geheel van een uitvoering voor publiek: spel, decor, licht, geluid en kostuums samen, op een afgesproken moment en plaats opgevoerd.

Een verzameling documenten waarin je je eigen werkproces bijhoudt: schetsen, foto's, repetitieverslagen, feedback en reflecties, als bewijs van je ontwikkeling.

Het terugkijken op je eigen werk en keuzes: wat ging goed, wat kan beter en waarom. Goede reflectie beschrijft niet alleen, maar trekt ook conclusies voor een volgende keer.

Een chronologisch bijgehouden overzicht van wat je per les of repetitie hebt gedaan, met datum, activiteit en opmerkingen, zodat je proces achteraf te reconstrueren is.

Een geschreven verantwoording van het traject van idee tot uitvoering, waarin je uitlegt welke keuzes je maakte, welke problemen je tegenkwam en hoe je die oploste.

Een reactie van een medespeler, docent of publiek op je werk, met als doel je spel of proces te verbeteren. Feedback is pas bruikbaar als je hem verwerkt.

Feedback die je geeft of krijgt van medeleerlingen, op basis van afgesproken criteria, om elkaars werk tijdens het proces sterker te maken.