VWO Duits key terms

De centrale boodschap die een alinea of hele tekst wil overbrengen. Bij meerkeuzevragen wijst het juiste antwoord vaak op deze kern en niet op een bijkomstig detail of een los voorbeeld.

Het doel dat de schrijver met een tekst nastaat, bijvoorbeeld informeren, overtuigen, waarschuwen of vermaken. De toon en de opbouw van de tekst verraden meestal welk doel vooropstaat.

Een klein, concreet gegeven in de tekst, zoals een getal, naam of jaartal. Vragen naar details vragen om precies lezen; zo'n gegeven bewijst op zichzelf nog niet wat de hoofdgedachte is.

Een letterlijk overgenomen stukje tekst tussen aanhalingstekens. In leesvragen moet je soms aangeven welke uitspraak uit de tekst een bepaalde bewering ondersteunt; dan citeer je precies zoals het er staat.

Een herformulering van een tekstpassage in andere woorden, met behoud van betekenis. Antwoorden in leesvragen zijn vaak parafrases van de bron, dus je moet herkennen dat twee verschillende formuleringen hetzelfde zeggen.

Een omschrijvende formulering waarbij je een begrip niet letterlijk noemt maar met andere woorden aanduidt. Duitse examenteksten gebruiken dit vaak om herhaling te vermijden, wat het begrip lastiger maakt.

Een woord met ongeveer dezelfde betekenis als een ander woord, bijvoorbeeld 'Arzt' en 'Mediziner'. Het herkennen van synoniemen is essentieel omdat de vraag en de tekst zelden exact dezelfde woorden gebruiken.

Een woord met een tegengestelde betekenis, zoals 'groß' tegenover 'klein'. Let op tegenstellingen in de tekst, want die markeren vaak een wending in het betoog of een contrast dat de vraag test.

Een voegwoord dat zinnen of zinsdelen verbindt, zoals 'weil', 'obwohl', 'aber' of 'deshalb'. De keuze van het voegwoord bepaalt de logische relatie tussen twee uitspraken: oorzaak, toegeving, contrast of gevolg.

Een woord of uitdrukking die verband legt tussen zinnen, bijvoorbeeld 'trotzdem', 'außerdem' of 'dennoch'. Deze signaalwoorden helpen je de redenering van de schrijver te volgen zonder elk detail te begrijpen.

Het geheel van verbanden tussen zinnen en alinea's, waardoor de betekenis van een passage duidelijk wordt. Een losse zin kan misleiden; je moet altijd terugkeren naar de omringende tekst om goed te interpreteren.

Een kopje boven een deel van een artikel dat het onderwerp van dat deel aankondigt. Zulke kopjes geven vaak de structuur van de tekst prijs en helpen bij het snel vinden van het relevante tekstdeel.

Het openingsdeel van een tekst, waarin de schrijver het onderwerp introduceert en vaak zijn vraagstelling of standpunt vooruitwijst. De inleiding bevat zelden de volledige conclusie, maar wel de richting van het betoog.

Het afsluitende deel van een tekst, waarin de schrijver conclusies trekt, een oproep doet of terugblikt op de hoofdvraag. Veel examenvragen naar de strekking van de tekst verwijzen naar deze laatste alinea.

Een stijlfiguur waarbij de schrijver het tegenovergestelde zegt van wat hij bedoelt, vaak met een spottende ondertoon. Ironie herken je aan overdrijving of onverwachte woordkeuze; letterlijk lezen leidt dan tot een verkeerd antwoord.

Bittere, scherpe spot die harder is dan gewone ironie en vaak kwetsend bedoeld is. In opinieteksten kan sarcasme het standpunt van de auteur versterken; de toon is dan negatiever dan de woorden letterlijk suggereren.

Een persoonlijke opvatting die niet als feit bewezen hoeft te worden. In teksten herken je een mening aan signaalwoorden als 'meiner Meinung nach' of 'ich finde'; examenvragen vragen soms expliciet naar de mening van de auteur.

Een controleerbaar gegeven dat als feit wordt gepresenteerd, bijvoorbeeld een onderzoeksresultaat of een jaartal. Het onderscheiden van feiten en meningen is een terugkerende vaardigheid in leesopgaven.

De positie die iemand in een discussie inneemt ten opzichte van een kwestie. Een auteur kan zijn standpunt expliciet verwoorden of geleidelijk opbouwen via argumenten; de vraag peilt dan vaak hoe hij ergens tegenaan kijkt.

Een reden of bewijs dat een standpunt moet ondersteunen. Sterke argumenten verwijzen naar feiten, onderzoek of logica; zwakke argumenten leunen op emotie of algemeenheden. Het herkennen van de argumentatiestructuur helpt bij begripsvragen.

De conclusie die de schrijver of de lezer trekt uit de aangevoerde argumenten. Vaak staat zo'n conclusie niet letterlijk in de tekst en moet je haar zelf afleiden uit wat er wel staat.

Een overzicht van cijfermatige gegevens, bijvoorbeeld percentages of aantallen respondenten. In examenteksten onderbouwt een statistiek vaak een bewering; let op wat de cijfers precies meten en welke groep ze betreffen.

Een grafische weergave van gegevens, zoals een grafiek of diagram, soms met bijschrift in de tekst beschreven. Ook zonder afbeelding moet je uit een beschrijving kunnen opmaken welke trend de cijfers laten zien.

Een algemene ontwikkeling of richting die zich over een bepaalde periode aftekent, bijvoorbeeld een stijging of daling. Teksten gebruiken trendomschrijvingen vaak als aanleiding voor een bredere analyse of waarschuwing.

Het proces van verandering over tijd, bijvoorbeeld de groei van een verschijnsel of de verandering van een houding. Vragen naar ontwikkeling vragen om het verloop te volgen, niet om één momentopname.

Het naast elkaar plaatsen van twee of meer zaken om overeenkomsten en verschillen zichtbaar te maken. Vergelijkende verbanden in de tekst worden gemarkeerd door woorden als 'im Gegensatz zu' of 'ähnlich wie'.

De opbouw van een tekst in inleiding, kern en slot, eventueel met tussenkopjes. Inzicht in de structuur helpt je bij het zoeken naar informatie en bij vragen over de functie van een alinea.

Het type tekst, zoals nieuwsbericht, recensie, ingezonden brief of column. Elk type heeft eigen conventies en een eigen toon, wat bepaalt hoe je de inhoud moet wegen.

Een opinietekst waarin de auteur een standpunt inneemt en beargumenteert, vaak naar aanleiding van actueel nieuws. De toon is persoonlijk en evaluatief, anders dan bij een neutraal nieuwsbericht.

Een bespreking van een boek, film, toneelstuk of concert, met een oordeel over de kwaliteit. De recensent geeft zowel informatie als een evaluatie, en examenvragen peilen vaak naar dat oordeel.

De betekenis die een woord in een bepaalde context krijgt. Veel Duitse woorden hebben meerdere betekenissen; de juiste kies je op basis van de zin en het onderwerp van de tekst.

De omringende tekst waarbinnen een woord of zin begrepen moet worden. Onbekende woorden kun je vaak raden door naar de context te kijken in plaats van naar een woordenboek te grijpen.

De opdracht waarbij je zelf een Duitse tekst moet produceren, bijvoorbeeld een brief, e-mail of betoog. Je moet letten op doel, doelgroep, inhoudspunten en een correcte en gevarieerde formulering.

De persoon of groep voor wie een tekst bedoeld is. De keuze van aanspreekvorm, toon en informatie hangt sterk af van de adressaat: een vriend krijgt een lossere toon dan een instantie.

De manier waarop je de lezer aanspreekt, bijvoorbeeld 'Liebe Anna' of 'Sehr geehrte Damen und Herren'. De aanhef bepaalt direct het register en moet passen bij de relatie tot de ontvanger.

De afsluitende groet van een brief of e-mail, zoals 'Viele Grüße' of 'Mit freundlichen Grüßen'. De keuze tussen informeel en formeel moet consistent zijn met de aanhef en de rest van de tekst.

Het taalniveau dat bij een situatie past, van informeel ('du', spreektaal) tot formeel ('Sie', zakelijke formulering). Een registerbreuk, zoals 'du' in een sollicitatiebrief, kost punten bij schrijfopdrachten.

Een verplicht element dat de opdracht noemt en dat in je tekst moet terugkomen. Elk inhoudspunt moet herkenbaar zijn uitgewerkt, anders verlies je punten op inhoudelijke volledigheid.

De ordening van je tekst in alinea's met een duidelijke lijn: inleiding, kern met de inhoudspunten en afsluiting. Een heldere structuur maakt je tekst leesbaar en helpt de beoordelaar de inhoudspunten te vinden.

Een alinea die één samenhangend idee of inhoudspunt behandelt. Door elk inhoudspunt in een eigen alinea te zetten, wordt je tekst overzichtelijk en controleerbaar.

Vaste uitdrukkingen die je bij een bepaald teksttype kunt inzetten, zoals 'Ich schreibe Ihnen, weil...' of 'Ich würde mich freuen, von Ihnen zu hören'. Ze zorgen voor een natuurlijke en correcte formulering.

De manier waarop woorden en zinsdelen in een zin geordend zijn. In het Duits staat de persoonsvorm in een hoofdzin op de tweede plaats, maar in een bijzin achteraan; fouten hier vallen direct op.

De plaats van de zinsdelen binnen een zin. Naast de regel van de tweede positie voor de persoonsvorm moet je letten op de plaats van niet-werkwoorden en van scheidbare werkwoorden.

Een bijzin die met een voegwoord begint en waarbij de persoonsvorm naar het einde gaat, zoals 'weil ich keine Zeit habe'. Correct gebruik van bijzinnen verhoogt de variatie en het niveau van je schrijfproduct.

Het werkwoord dat de handeling of toestand uitdrukt en in de zin vervoegd wordt. Let bij het schrijven op de juiste tijd, de juiste vorm en de plaats van het werkwoord in hoofd- en bijzin.

De werkwoordstijd die aangeeft wanneer iets gebeurt, zoals Präsens, Perfekt of Präteritum. In een brief gebruik je het Präsens voor het heden en het Perfekt of Präteritum voor wat al gebeurd is.

De verzameling woorden die je actief kunt gebruiken bij het schrijven. Een gevarieerde woordkeuze met passende synoniemen maakt je tekst rijker dan steeds dezelfde eenvoudige woorden herhalen.

De samenhang waardoor zinnen en alinea's logisch op elkaar aansluiten. Verwijswoorden en verbindingswoorden zorgen voor die samenhang, zodat de lezer je gedachtegang moeiteloos kan volgen.