Neusrot in een tomatenteelt onder glas
Op een tomatenbedrijf staat 1,2 ha tros tomaat 'Merlice' in steenwol. De eerste trossen hangen. De teler ziet op de onderste tros bruine, ingezonken plekken aan de onderkant van de vruchten: neusrot. De plekken zitten vooral aan de zuidkant van het gewas, waar de vruchten het eerst door de zon worden geraakt. De voedingsoplossing heeft EC 2,2 mS/cm en pH 5,8. De teler geeft elke ochtend om 8 uur één keer water, 100 ml per plant; tegen 14 uur voelt de mat droog aan. De RV zakt 's middags naar 55% en de temperatuur loopt op tot 31 °C. De teler denkt aan calciumgebrek en wil calciumnitraat bijmengen. De teeltadviseur zegt dat bijmengen alleen het probleem niet oplost.
1. Verklaar hoe neusrot ontstaat. Waarom helpt het bijmengen van extra calciumnitraat alleen niet?
Read the worked answer
- Calcium is immobiel in de plant: het wordt met de xyleemstroom meegevoerd en kan niet via het floëem naar een vrucht terug.
- De vrucht krijgt calcium vooral via de xyleemstroom tijdens de eerste groeifase. Groeit de vrucht snel en stroomt er te weinig water naar de vrucht, dan ontstaat een calciumtekort in de vruchtwand. De cellen aan de neus sterven af → ingezonken bruine plek.
- Bij 31 °C, RV 55% en veel licht transpireert het blad sterk. De transpiratiestroom gaat naar de bladeren, niet naar de vruchten. De vruchten aan de zuidkant warmen het eerst op, verdampen zelf ook meer en krijgen relatief minder calcium.
- De watergift is één keer per dag 100 ml per plant; tegen 14.00 uur is de mat droog. Dan stopt de wateropname en dus de calciumaanvoer, terwijl de vrucht doorgroeit. Dat geeft een groeischeut met te weinig calcium.
- Extra calciumnitraat in de oplossing helpt alleen als er voldoende water door de plant stroomt. Bij een droge mat en hoge EC wordt calcium juist slechter opgenomen. Bovendien verhoogt extra calcium de EC, wat de wateropname verder remt.
2. Welke drie teeltmaatregelen geef je prioriteit? Onderbouw elke maatregel met het ontstaan van neusrot.
Read the worked answer
- Watergift spreiden en vaker geven. Niet 1× 100 ml om 8.00 uur, maar bijvoorbeeld 5–6 beurten van 20–30 ml, met de laatste beurt vroeg in de middag. Doel: gelijkmatige wateropname en geen droogtepiek. Dit pakt de directe oorzaak aan.
- EC verlagen en drain controleren. EC 2,2 is niet extreem, maar bij een droge mat loopt de EC in de mat op. Meet de EC in de drain; is die hoger dan de gift, verlaag de EC van de gift (bijvoorbeeld naar 1,8–2,0) en zorg voor 20–30% drain.
- Klimaat: schermen en ventileren. Verlaag de temperatuur en verhoog de RV rond de vruchten, zodat het blad minder hard transpireert en calcium ook naar de vruchten gaat. Schermdoek in de middag, extra ventilatie, geen koude tocht op de vruchten.
Niet eerst: calciumnitraat bijmengen zonder water en klimaat aan te pakken. Dat verhoogt de EC en kan neusrot verergeren.
3. Hoe controleer je of je maatregelen werken? Noem twee metingen en leg uit wanneer je effect ziet.
Read the worked answer
Controle: beoordeel nieuwe trossen die na de ingreep bloeien, niet de al aangetaste vruchten; die herstellen niet. Tel per tros het percentage vruchten met neusrot.
- Matgewicht of drainvolume dagelijks: stijgt het drainpercentage naar 20–30% en blijft de mat tussen de beurten vochtig, dan is de watergift beter.
- EC en pH in de drain wekelijks: de EC in de drain mag niet hoger zijn dan de EC van de gift.
- Klimaatmeting bij het gewas: temperatuur en RV op vruchthoogte.
Effect van de watergift is binnen 1–2 weken zichtbaar op nieuwe vruchten; klimaatmaatregelen werken binnen enkele dagen op de transpiratie.