VMBO GL Groen key terms

De manier waarop gronddeeltjes aan elkaar kleven en ruimte laten voor lucht en water. Een kruimelige structuur is gunstig; een dichte structuur belemmert wortelgroei en afwatering.

Donker, verteerd organisch materiaal in de bodem dat water en voedingsstoffen vasthoudt en de bodemstructuur verbetert. Het ontstaat door afbraak van plantaardige en dierlijke resten door bodemleven.

De verticale doorsnede van de bodem waarin je de verschillende lagen (horizonten) van boven naar beneden ziet. Aan het profiel herken je onder meer de bouwvoor, de ondergrond en de grondwaterstand.

De bovenste laag grond die bij akkerbouw wordt bewerkt en waarin de meeste wortels en bodemleven zitten. De dikte verschilt per grondsoort en bewerking.

De snelheid waarmee water door de bodem wegzakt. Een hoge doorlatendheid voorkomt plasvorming maar kan ook leiden tot uitspoeling van voedingsstoffen.

De hoogte van het water in de bodem ten opzichte van het maaiveld. Een te hoge stand verstikt wortels, een te lage stand veroorzaakt droogteschade aan gewassen.

Het wegzakken van oplosbare voedingsstoffen zoals nitraat met regen- of gietwater naar diepere bodemlagen. Daardoor verliest het gewas voeding en kan het grondwater vervuilen.

Verteerd organisch afval dat als bodemverbeteraar wordt gebruikt. Compost levert humus, voedingsstoffen en bodemleven en wordt gemaakt van groenafval of mest.

Alle organismen in de grond, zoals regenwormen, schimmels, bacteriën en insecten. Zij breken organisch materiaal af, mengen de grond en maken voedingsstoffen beschikbaar voor planten.

Een getal van 0 tot 14 dat aangeeft hoe zuur of basisch de bodem of een vloeistof is. De meeste landbouwgewassen groeien het best bij een pH tussen ongeveer 5,5 en 7.

Het toedienen van kalk aan de bodem om de pH-waarde te verhogen. Dit verbetert de opname van voedingsstoffen en de bodemstructuur op zure gronden.

Het toevoegen van voedingsstoffen aan de bodem of aan het gewas om de groei te bevorderen. Dit kan met dierlijke mest, kunstmest of organische producten en moet binnen wettelijke normen blijven.

Een in water oplosbare stikstofverbinding die planten als voeding gebruiken. Te veel nitraat spoelt uit naar het grondwater en kan schadelijk zijn voor mens en milieu.

De Nederlandse regels die bepalen hoeveel mest en stikstof een bedrijf mag gebruiken en uitrijden. Doel is uitspoeling naar grond- en oppervlaktewater te beperken.

Het afwisselen van verschillende gewassen op hetzelfde perceel in opeenvolgende jaren. Dit vermindert ziektes en plagen, spaart de bodem en voorkomt eenzijdige uitputting.

Een teeltplan waarbij gewassen in een vaste volgorde over percelen rouleren. Hierdoor komen bodemziektes minder snel terug en blijft de bodemvruchtbaarheid in balans.

Een meerjarig overzicht van welke gewassen op welke percelen worden geteeld. Het bouwplan houdt rekening met vruchtwisseling, bodemgeschiktheid en arbeidsplanning.

Een afgebakend stuk landbouwgrond dat als eenheid wordt bewerkt en beheerd. Elk perceel heeft eigen grondsoort, vruchtbaarheid en gewasgeschiedenis.

De fijn bewerkte bovenste laag grond waarin zaad wordt gezaaid. Een goed zaaibed is kruimelig, vlak en vochtig genoeg zodat zaden gelijkmatig kiemen.

Het proces waarbij een zaadje onder invloed van vocht, warmte en zuurstof begint te groeien en een kiemplantje vormt. Slechte omstandigheden vertragen of verhinderen kieming.

Het omkeren en losmaken van de bouwvoor met een ploeg. Zo worden gewasresten ondergewerkt en wordt de grond losser, maar te vaak ploegen kan de bodemstructuur schaden.

Het kunstmatig toedienen van water aan gewassen via sproeiers, druppelsystemen of haspels. Beregening voorkomt droogteschade en is vooral nodig in droge periodes.

Het proces waarbij water uit de bodem en via planten als damp in de lucht verdwijnt. Hoge temperatuur, wind en zon verhogen de verdamping en dus de waterbehoefte.

De hoeveelheid water die in de bodem of in de lucht aanwezig is. Voldoende vocht is nodig voor kieming, groei en opname van voedingsstoffen door de plant.

De warmtegraad van lucht, bodem of water, uitgedrukt in graden Celsius. Temperatuur bepaalt het tempo van kieming, groei en ontwikkeling van gewassen.

Een massale uitbraak van organismen die gewassen schade toebrengen, zoals luizen, rupsen of schimmels. Plagen worden bestreden met gewasbescherming of voorkomen met vruchtwisseling.

Een aantasting van een gewas door schimmels, bacteriën of virussen die de groei of opbrengst vermindert. Hygiëne, resistente rassen en vruchtwisseling helpen ziektes te voorkomen.

Alle maatregelen om gewassen te beschermen tegen plagen, ziektes en onkruid. Dit varieert van mechanische en biologische methoden tot het toegestane gebruik van middelen.

Planten die ongewenst op een perceel groeien en licht, water en voedingsstoffen aan het gewas onttrekken. Onkruid wordt bestreden door schoffelen, wieden of gewasbescherming.

Het vermogen van een gewas om weerstand te bieden aan een ziekte of plaag. Het telen van resistente rassen beperkt het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen.

Het gericht kruisen en selecteren van planten of dieren om gunstige eigenschappen te versterken. Denk aan hogere opbrengst, betere smaak of resistentie tegen ziektes.

Een groep planten of dieren binnen een soort met dezelfde erfelijke eigenschappen. Telers kiezen een ras op basis van opbrengst, resistentie en geschiktheid voor hun grond.

Zaad dat bestemd is om uit te zaaien en tot een nieuw gewas uit te groeien. Kwaliteit, kiemkracht en ras zijn bepalend voor een goede start van de teelt.

Het gemiddelde weer over een lange periode in een bepaald gebied, inclusief temperatuur, neerslag en wind. Het klimaat bepaalt welke gewassen en teelten mogelijk zijn.

Het zodanig werken dat bodem, water, lucht en biodiversiteit ook voor later behouden blijven. In de groene sector betekent dit zuinig omgaan met grondstoffen en milieu.

De verscheidenheid aan planten, dieren en micro-organismen in een gebied. Een hoge biodiversiteit maakt een ecosysteem weerbaarder tegen ziektes en veranderingen.

Het onderhouden en beschermen van natuurgebieden zodat planten en dieren zich kunnen handhaven. Maatregelen zijn onder meer maaien, begrazen en het verwijderen van exoten.

Een samenhangend geheel van levende organismen en hun niet-levende omgeving, zoals bodem, water en lucht. Binnen een ecosysteem wisselen organismen voedingsstoffen en energie uit.