Gevoelig werk in de tentoonstelling
Je gaat met klas 4 (23 leerlingen, 15-16 jaar) naar de tentoonstelling Lichaam in beeld. De tentoonstelling bevat een videowerk waarin een danseres naakt te zien is en een installatie met een opgezette hond. Het schoolprotocol zegt: bij gevoelige onderwerpen informeer je ouders vooraf en bied je een alternatief. Twee ouders mailen dat hun kind niet mag gaan; één leerling wil juist wel en zegt dat zijn ouders thuis niets te zeggen hebben. Een andere leerling is zichtbaar gespannen en vraagt of hij mag overslaan. De museumdocent wil graag vooraf een gesprek voeren over 'shockeren als kunstmiddel'. De teamleider wil het bezoek niet afblazen, omdat de klas anders 'niets leert over actuele kunst'. Je moet een besluit nemen dat uitlegbaar is aan ouders, leerlingen en de schoolleiding.
1. Hoe bereid je het bezoek voor en welke afspraken maak je over het overslaan van werken?
Read the worked answer
Ik stuur ouders een korte brief met wat er te zien is, waarom ik het onderwijsrelevant vind en hoe het alternatief eruitziet. In de klas bespreek ik vooraf wat naakt en een opgezette hond met kunst te maken kunnen hebben. Ik leer leerlingen dat ze mogen kijken, maar niet hoeven te kijken.
Afspraken: er is een stopmoment bij de videoruimte; wie wil, wacht buiten met een opdracht. Er is geen camera of telefoon in de zalen. Niemand lacht een ander uit om wat die wel of niet wil zien. De leerling die gespannen is, krijgt een rustige plek en een seintje; hij hoeft niet uit te leggen waarom. De museumdocent vraag ik om niet te beginnen met schokeffecten, maar met de vraag wat het werk probeert te zeggen. Zo wordt overslaan geen falen maar een keuze.
2. Hoe reageer je op de twee ouders en op de leerling die zegt dat zijn ouders niets te zeggen hebben?
Read the worked answer
Naar de twee ouders toe volg ik het protocol: hun kind gaat niet mee naar de gevoelige onderdelen en krijgt een gelijkwaardige alternatieve opdracht. Ik veroordeel hen niet en maak van het kind geen boodschapper. Ik leg uit wat het leerdoel is en dat er geen sanctie volgt.
De leerling die zegt dat zijn ouders niets te zeggen hebben, is minderjarig. Ik ga niet met hem in discussie over wie thuis de baas is, maar leg uit dat de school bij gevoelige inhoud ouderlijke toestemming nodig heeft. Ik bied aan dat hij zelf het gesprek met zijn ouders voert en dat ik daarbij help. Willen zijn ouders niet, dan doet hij het alternatief; dat is geen straf. Zo voorkom ik dat hij klem komt te zitten tussen school en thuis.
3. Is 'shockeren' een geldige reden om dit werk in de klas te behandelen? Beargumenteer.
Read the worked answer
Shockeren alleen is geen onderwijsdoel. Als een werk alleen choqueert om aandacht te trekken, is de leerwinst beperkt en wordt de klas vooral getest op uithoudingsvermogen. Maar shock kan wel een middel zijn: kunstenaars gebruiken naaktheid of een dode hond om iets te zeggen over schoonheid, kwetsbaarheid, dier en mens, of de macht van het beeld.
De vraag is dus niet 'is het shocking?' maar 'wat wil dit werk en hoe werkt het?'. Met een kader vooraf, een rustige kijkopdracht en een nagesprek kunnen leerlingen leren dat hun reactie deel is van het werk. Bij 15-16-jarigen kan dat, mits ouders zijn geïnformeerd en leerlingen kunnen overslaan. Ik behandel het werk daarom wel, maar niet als verplichte schokervaring.