Documentaire over de oude textielfabriek
Vijf vmbo-bb-leerlingen maken voor ckv een mini-documentaire over de voormalige textielfabriek in hun wijk. De fabriek sloot in 1998. Ze interviewen drie oud-werknemers. Meneer De Wit zegt: 'Het was één familie; we bleven veertig jaar.' Mevrouw Jansen zegt: 'Er was veel gepest en de machines waren levensgevaarlijk.' Een derde geïnterviewde, mevrouw Koenders, heeft beginnende dementie en wil haar verhaal niet op internet. De leerlingen willen de film op de website van de school zetten en een clip van 60 seconden op sociale media. De familie van de vroegere fabriekseigenaar heeft al eens gedreigd met een advocaat. De leerlingen hebben geen toestemmingsformulieren gebruikt; ze dachten dat een mondelinge 'ja' genoeg was. Over twee weken is de presentatieavond.
1. Welke toestemming en privacyafspraken regel je voordat de film online gaat?
Read the worked answer
Eerst eerlijk zijn: een mondelinge 'ja' is te mager voor publicatie. Ik laat per geïnterviewde een formulier tekenen met doel, plek, hoe lang het online blijft en dat iemand later mag terugkomen op de toestemming. Bij mevrouw Koenders met beginnende dementie vraag ik ook instemming van haar wettelijk vertegenwoordiger; zijzelf moet wel willen. Zegt zij of haar familie nee, dan publiceren we haar beeld en stem niet, of alleen geanonimiseerd als zij dat goedkeurt.
De sociale-mediaclip is een aparte stap: groter bereik, moeilijk terug te halen. Daarvoor vraag ik opnieuw toestemming. Ik laat de geïnterviewden vóór publicatie zien hoe ze in de film staan. Zonder toestemming gaat het fragment niet online, ook niet als de presentatieavond doorgaat. De presentatie op school kan wel met een beperkt publiek.
2. Hoe ga je om met de tegenstrijdige verhalen over de fabriek?
Read the worked answer
Ik dwing de verhalen niet in één waarheid. De Wit herinnert zich saamhorigheid; Jansen herinnert zich pesten en gevaar. Beide kunnen waar zijn, afhankelijk van afdeling, jaar en positie. Ik laat de leerlingen doorvragen: wanneer was dat, waar in de fabriek, wie zag wat? Ze zoeken daarnaast feiten, bijvoorbeeld in krantenarchief of een veiligheidsrapport, maar ze doen niet alsof één krantenbericht alles oplost.
In de film komen beide stemmen naast elkaar, met een korte uitleg dat herinneringen verschillen. De leerlingen vermijden namen van pestkoppen en beschuldigingen zonder bewijs. Als De Wit het verhaal van Jansen hoort, mag hij reageren. Zo leren leerlingen dat geschiedenis geen verzameling feiten is, maar ook interpretatie.
3. Wat adviseer je over de dreiging met een advocaat en over de presentatieavond?
Read the worked answer
Ik ga niet zelf met de familie onderhandelen. Ik meld de dreiging bij de schoolleiding en vraag of juridische hulp nodig is. De leerlingen blijven bij feiten en meningen: geen beschuldigingen dat de familie 'schuldig' is aan onveiligheid. Als er een concrete bewering komt, zorgen we voor wederhoor en bronnen.
Voor de presentatieavond nodig ik de geïnterviewden uit en laat ik de film eerst aan hen zien. Wie bezwaar heeft, krijgt de kans om aanpassingen te vragen. De presentatie kan doorgaan, maar met een korte uitleg over zorgvuldigheid en met een versie die niet online staat. Als de familie met een advocaat dreigt, wil dat niet zeggen dat de leerlingen moeten zwijgen; het betekent wel dat we zorgvuldig en controleerbaar moeten werken.