VMBO KB Nask I key terms

Een precieze vraag die je met een proef of metingen probeert te beantwoorden. Zij bepaalt wat je meet, welke grootheden je vastlegt en wanneer je het antwoord goed genoeg vindt.

Een grootheid die je in een proef kunt laten veranderen of juist constant houdt, zoals temperatuur of lengte. Zo zie je welke factor het meetresultaat werkelijk beïnvloedt.

Een reeks metingen van dezelfde grootheid, vaak bij verschillende waarden van een andere grootheid. Door meerdere metingen te doen en te middelen, verklein je de invloed van toevallige fouten.

De som van alle meetwaarden gedeeld door het aantal metingen. Het gemiddelde geeft één getal dat de hele reeks zo goed mogelijk samenvat, maar verbergt wel de spreiding.

Het aantal cijfers van een meetresultaat dat werkelijk iets zegt over de nauwkeurigheid. Bij 12,4 cm zijn drie cijfers zinvol; meer cijfers suggereren een precisie die het meetinstrument niet haalt.

Een korte uitspraak die voortkomt uit je meetresultaten en antwoord geeft op de onderzoeksvraag. In een conclusie noem je ook kort hoe zeker je bent en wat je zou willen verbeteren.

Een stof die uit één soort moleculen bestaat, zoals gedestilleerd water of zuiver koper. Een zuivere stof heeft een vaste smelt- en kooktemperatuur en is niet met filtreren te scheiden.

Twee of meer stoffen die bij elkaar zitten zonder dat er een nieuwe stof is ontstaan, zoals zout water of lucht. De bestanddelen houden hun eigen eigenschappen en kun je meestal weer scheiden.

Scheiden van een vaste stof en een vloeistof met behulp van een filter, bijvoorbeeld zand uit water. De vaste deeltjes blijven in het filter achter en de vloeistof loopt erdoor.

Scheiden van een opgeloste stof en het oplosmiddel door de vloeistof te verwarmen, zodat het oplosmiddel verdampt en de vaste stof achterblijft. Zo win je bijvoorbeeld zout uit zout water.

Scheiden van stoffen met verschillende kookpunten door het mengsel te verhitten en de damp weer te laten afkoelen. De stof met het laagste kookpunt komt als eerste als vloeistof terug.

De massa van een stof per kubieke centimeter of per kubieke meter, meestal in g/cm³ of kg/m³. Een stof met grotere dichtheid zinkt in een vloeistof met kleinere dichtheid.

De temperatuur waarbij een vaste stof overgaat in vloeistof. Bij een zuivere stof blijft de temperatuur tijdens het smelten constant; bij een mengsel verandert de temperatuur geleidelijk.

De afstand die een voorwerp per seconde aflegt, meestal in meter per seconde of kilometer per uur. Je berekent haar door de afgelegde afstand te delen door de tijd die daarvoor nodig was.

De verandering van de snelheid per seconde, in meter per seconde per seconde. Een voorwerp versnelt als de snelheid toeneemt en vertraagt als de snelheid kleiner wordt.

Een grafiek waarin de afgelegde afstand verticaal staat en de tijd horizontaal. De steilheid van de lijn geeft de snelheid aan: hoe steiler, hoe sneller het voorwerp beweegt.

Een duw of trek die de beweging of de vorm van een voorwerp kan veranderen, gemeten in newton. Krachten hebben een grootte, een richting en een aangrijpingspunt.

De kracht waarmee de aarde een voorwerp naar beneden trekt, ongeveer 9,8 newton per kilogram. Op de maan is deze kracht kleiner, waardoor je daar minder zwaar voelt.

De hoeveelheid stof in een voorwerp, gemeten in kilogram. De massa verandert niet als je naar een andere planeet gaat en is dus iets anders dan het gewicht.

De kracht die een voorwerp door de zwaartekracht op zijn ondersteuning uitoefent, gemeten in newton. Op de maan is je gewicht kleiner dan op aarde, maar je massa blijft gelijk.

Een stijf voorwerp dat om een draaipunt kan draaien, zoals een breekijzer of een wip. Met een lange arm en een klein draaipunt kun je met weinig kracht een grote last tillen.

De draaiende werking van een kracht, berekend als kracht maal de afstand tot het draaipunt, in newtonmeter. Bij evenwicht is het moment links gelijk aan het moment rechts.

Iets waaruit je bruikbare energie kunt halen, zoals zonlicht, wind, aardgas of uranium. Energiebronnen worden verdeeld in hernieuwbare en niet-hernieuwbare bronnen.

Het veranderen van de ene energiesoort in de andere, bijvoorbeeld elektrische energie in licht en warmte in een lamp. Bij elke omzetting ontstaat ook warmte, die vaak verloren gaat.

De hoeveelheid energie die een apparaat per seconde gebruikt of levert, gemeten in watt. Een apparaat van 1000 watt gebruikt in één seconde 1000 joule aan energie.

Het deel van de toegevoerde energie dat nuttig wordt gebruikt, uitgedrukt in procenten. Een gloeilamp met een rendement van 5 procent zet dus 95 procent van de energie om in warmte.

Het verplaatsen van warmte van een plaats met hoge temperatuur naar een plaats met lage temperatuur. Dat gebeurt door geleiding, stroming of straling, afhankelijk van de situatie.

Een gesloten route waarin elektrische stroom kan rondlopen, van de ene pool van de bron via draden en apparaten naar de andere pool. Is de kring onderbroken, dan loopt er geen stroom.

De elektrische energie die een bron per coulomb lading levert, gemeten in volt. Spanning is de oorzaak van de stroom: zonder spanning gaat er geen stroom lopen.

De hoeveelheid lading die per seconde door een draad stroomt, gemeten in ampère. Een stroomsterkte van 2 ampère betekent dat er per seconde 2 coulomb lading passeert.

De eigenschap van een onderdeel die de stroom tegenwerkt, gemeten in ohm. Een grotere weerstand bij dezelfde spanning geeft een kleinere stroomsterkte.

Het verband tussen spanning, stroomsterkte en weerstand: U = I × R. Verdubbel je de spanning bij gelijke weerstand, dan verdubbelt ook de stroomsterkte door het onderdeel.

Het aantal trillingen of golven per seconde, gemeten in hertz. Een toon van 440 hertz trilt 440 keer per seconde en klinkt hoger dan een toon van 220 hertz.

Een snelle heen-en-weergaande beweging van een voorwerp of van deeltjes, zoals een snaar of een trommelvlies. Geluid ontstaat doordat een trillend voorwerp de lucht laat trillen.

Geluid dat als hinderlijk of schadelijk wordt ervaren, bijvoorbeeld harde muziek of verkeer. De sterkte wordt uitgedrukt in decibel, en langdurig geluid boven ongeveer 80 decibel kan gehoorschade geven.

Het weerkaatsen van licht of geluid tegen een oppervlak, zoals bij een spiegel of een muur. De hoek waaronder de straal aankomt is gelijk aan de hoek waaronder hij teruggaat.

Het veranderen van richting van licht wanneer het van de ene stof naar de andere gaat, bijvoorbeeld van lucht naar water. Dat komt doordat de lichtsnelheid in de stoffen verschillend is.

Doorzichtige onderdelen met een bol of hol oppervlak die licht bundelen of juist spreiden. Een bolle lens werkt als vergrootglas; een holle lens maakt een beeld kleiner.

Een maat voor hoe warm of koud iets is, gemeten in graden Celsius of kelvin. Bij een hogere temperatuur bewegen de deeltjes van een stof sneller.

Het beperken van warmtetransport door een laag materiaal dat warmte slecht geleidt, zoals glaswol of dubbel glas. Zo blijft het binnen warm en koelt een warme drank minder snel af.

Het groter worden van een stof wanneer de temperatuur stijgt, doordat de deeltjes verder van elkaar gaan bewegen. Daarom hebben bruggen en treinrails uitzetvoegen om kromtrekken te voorkomen.