Vaardigheden: onderzoeken, ontwerpen en rekenen
Domein Vaardigheden: onderzoeken, ontwerpen en rekenen
Bij Vaardigheden toetst het examen of je een onderzoek of ontwerp stap voor stap kunt opzetten en of je meetgegevens correct kunt verwerken. Je hebt hier weinig feitenkennis nodig, maar des te meer de vaste volgorde en de taal van het onderzoek: onderzoeksvraag, hypothese, variabelen, tabel, grafiek, conclusie.
Onderzoek: van vraag naar conclusie
Een onderzoek begint met een onderzoeksvraag die je met metingen kunt beantwoorden. Daarna formuleer je een hypothese: een verwachting die je met een proef kunt testen. In de proef bepaal je de onafhankelijke variabele (wat je zelf verandert), de afhankelijke variabele (wat je meet) en de constanten (wat je gelijk houdt). Noteer je metingen in een tabel met grootheid en eenheid in de kop. Zet in een grafiek de onafhankelijke variabele op de horizontale as en de afhankelijke op de verticale as, met een passende schaal. De conclusie is één of twee zinnen die letterlijk antwoord geven op de onderzoeksvraag.
Ontwerpen: van probleem naar prototype
Bij een ontwerp begin je met het probleem en de eisen waaraan het product moet voldoen. Je bedenkt meerdere oplossingen, kiest de beste met een argument, maakt een tekening of prototype, test het en verbetert het daarna.
Rekenen met eenheden
Reken altijd eerst om naar de basiseenheid. Voorvoegsels: kilo = 1000, centi = 0,01, milli = 0,001. Voorbeeld: een motor van 2,5 kW staat 4,0 minuten aan. De energie is P × t = 2500 W × 240 s = 600 000 J = 6,0·10^5 J. Reken dus eerst kW naar W en minuten naar seconden; wie één stap overslaat, zit er een factor 60 of 1000 naast.
Valkuilen
- Een conclusie die alleen de meting herhaalt in plaats van de vraag te beantwoorden.
- Vergeten welke variabelen constant moesten blijven.
- Getal en eenheid los opschrijven, zodat de orde van grootte niet te controleren is.
- Bij informatie zoeken één bron gebruiken; vergelijk minstens twee bronnen en noteer ze.
- Een vloeiende lijn door meetpunten trekken die duidelijk niet op één lijn liggen.