Nepali Language and Composition - Study Guide
यस विषयमा के परीक्षण हुन्छ
यस खण्डमा नेपाली भाषाको शुद्धता र लेखनकला जाँचिन्छ: वर्णविन्यास, पदवर्ग, कारक र विभक्ति, समास, उखान-टुक्का, पत्रलेखन, निबन्ध र अनुवाद। अंक ल्याउन व्याकरणको नियम र शब्दको शुद्ध रूप दुवै चाहिन्छ।
मुख्य नियम
- वर्णविन्यास: ह्रस्व-दीर्घ, श/ष/स र व/ब को प्रयोगमा सतर्क हुनुपर्छ; जस्तै 'विद्यार्थी', 'शिक्षा', 'सहयोग'।
- पदवर्ग: नाम, सर्वनाम, विशेषण, क्रिया, क्रियाविशेषण, नामयोगी, संयोजक र विस्मयादिबोधक चिन्न सक्नुपर्छ।
- कारक र विभक्ति: कर्ता, कर्म, करण, सम्प्रदान, अपादान, सम्बन्ध र अधिकरणका रूपमा वाक्यको कार्य बुझ्नुपर्छ।
- समास: तत्पुरुष, कर्मधारय, बहुव्रीहि, द्वन्द्व, द्विगु र अव्ययीभाव।
- पत्रलेखनमा ठेगाना, मिति, विषय, सम्बोधन, निवेदनको मुख्य कुरा र हस्ताक्षर क्रमैले राख्नुपर्छ।
काम गरिएको उदाहरण
'राजपुत्र' कुन समास हो? यहाँ 'राजाको पुत्र' भन्ने अर्थ छ; पहिलो पद 'राजा' सम्बन्ध देखाउँछ र दोस्रो पद 'पुत्र' प्रधान छ। त्यसैले यो षष्ठी तत्पुरुष हो। यदि 'नीलो कमल' भनिएको भए विशेषण-विशेष्य सम्बन्ध भएकाले कर्मधारय हुन्थ्यो। जोड्ने शब्द 'र' लोप भएर अर्थ प्रधान रह्यो भने द्वन्द्व वा द्विगु पनि हुन सक्छ, त्यसैले पहिले अर्थ पहिचान गर्नुपर्छ।
अंक घटाउने गल्ती
- 'श' र 'ष' तथा ह्रस्व-दीर्घ मिलाउन नसक्नु।
- उखानको आशय नबुझी शब्दशः अर्थ लगाउनु।
- निबन्धमा भूमिका, विषयवस्तु र निष्कर्षको सन्तुलन नराख्नु।
- अनुवादमा मूल भाषाको वाक्य संरचना जस्ताको तस्तै राखेर नेपाली अस्वाभाविक बनाउनु।