Nepali Language and Grammar
यस खण्डमा के सोधिन्छ
नेपाली खण्डले वर्णविन्यास, पदवर्ग, पदसङ्गति, समास, सन्धि, उपसर्ग–प्रत्यय, कारक–विभक्ति, वाच्य, अलङ्कार, छन्द र शुद्ध हिज्जे जाँच्छ। प्रश्न प्रायः ‘शुद्ध वाक्य छान्नुहोस्’, ‘समासको नाम लेख्नुहोस्’ वा ‘रिक्त स्थान भर्नुहोस्’ ढाँचामा आउँछन्।
आधारभूत तथ्य
- स्वर वर्ण ११ (अ, आ, इ, ई, उ, ऊ, ऋ, ए, ऐ, ओ, औ); व्यञ्जन वर्ण ३३।
- पदवर्ग: नाम, सर्वनाम, विशेषण, क्रिया, अव्यय।
- कारक आठ: कर्ता, कर्म, करण, सम्प्रदान, अपादान, सम्बन्ध, अधिकरण, सम्बोधन; विभक्ति प्रत्यय (ले, लाई, बाट, को, मा) यिनैसँग जोडिन्छ।
- समासका भेद: तत्पुरुष, कर्मधारय, द्विगु, द्वन्द्व, बहुव्रीहि, अव्ययीभाव।
- वाच्य तीन: कर्तृवाच्य, कर्मवाच्य, भाववाच्य। ‘रामले पत्र लेख्यो’ (कर्तृ) → ‘रामबाट पत्र लेखियो’ (कर्म)।
- उपसर्गले अर्थ बदल्छ: अन + उचित = अनुचित; प्र + गति = प्रगति।
काम गरिएको उदाहरण
‘विद्यालय’ कुन सन्धिबाट बन्छ? विद्या + आलय - अन्त्यको ‘आ’ र आरम्भको ‘आ’ मिलेर दीर्घ ‘आ’ भएको छ, त्यसैले यो दीर्घ स्वर सन्धि हो। त्यस्तै ‘राजपुत्र’ = राजाको पुत्र; पूर्वपद प्रधान भएकाले तत्पुरुष समास, जबकि ‘आमाबाबु’ दुवै पद प्रधान भएकाले द्वन्द्व।
बढी अङ्क खोस्ने ठाउँ
- ह्रस्व–दीर्घ नछुट्याउनु; ‘फरक’ र ‘फारक’ को अर्थ भिन्न हुन्छ।
- श, ष, स तथा ण/न को प्रयोगमा हेलचेक्र्याइँ गर्नु।
- द्विगु र द्वन्द्व नछुट्याउनु - द्विगुमा पूर्वपद सङ्ख्यावाचक हुन्छ (जस्तै त्रिभुवन)।
- अलङ्कारको नाम मात्र सम्झेर पङ्क्तिबाट पहिचान गर्न नसक्नु; उपमा, रूपक, अनुप्रासका उदाहरण अभ्यास गर्नु।