Whakarongo: te māramatanga ki te reo ā-waha
Ko te Whakarongo te wāhanga e ine ana i tō kaha ki te whakamārama i te reo ā-waha o tētahi atu: te whakaaro matua, ngā taipitopito tautoko, te wairua o te kōrero me te mea e hiahiatia ana e te kaikōrero. Ka rangona ngā momo kōrero rerekē - pūrākau, uiuinga, pānui kōrero, whaikōrero - ā, me mātua mōhio koe ki te āhua o tēnā, o tēnā.
Ngā pūkenga matua
- Te hiki me te roa o te oro: ko te kupu e hikitia ana, ko te whakaaro nui tērā; ko te oro roa e huri i te tikanga o te kupu (kākā / kaka, kēkē / keke).
- Ngā kīwaha: 'heoi anō', 'āe rā', 'me aha hoki' - kāore ēnei e whakamāoritia tōtika, me whai i te tikanga whānui.
- Ngā kupu tūhono: 'engari', 'ahakoa', 'nā te mea', 'nō reira' - mā ēnei e kite ai koe i te hononga o ngā whakaaro.
- Te reo o te kanohi me te tinana: he wāhanga tonu o te kōrero, ina koa i te marae.
He tauira mahi
Kōrero: "Kāore anō te manuhiri kia tae mai, engari kua tīmata kē te whakapaipai i te wharekai." Whakamārama: ko te 'kāore anō ... kia' te tohu kāore i tae mai i tēnei wā, engari kei te tūmanakohia tonutia. Ko te 'kua ... kē' te tohu kua oti kē i mua i te wā. Ko te 'engari' te tohu he rerekētanga tēnei. Nō reira ko te whakaaro matua: kei te takatū tonu te iwi ahakoa kāore anō ngā manuhiri kia tae.
Ngā hapa e ngaro ai ngā tohu
- Te pōhēhē ko te tikanga ōkawa o te kupu; he maha ngā kīwaha e hē ana te tikanga ki te tangata e whakarongo noa ana.
- Te wareware ki te 'kāore' - ka puta kē te whakamārama.
- Te whakawhirinaki ki te reo Ingarihi hei whakamāori i te rerenga.
- Te kore e tuhi kupu matua i a koe e whakarongo ana; ka ngaro ngā taipitopito.