NCEA Te Reo Matatini - Te Reo Whakaputa Co-requisite (NZQA Standard 32415) study materials
NCEA Te Reo Matatini - Te Reo Whakaputa Co-requisite (NZQA Standard 32415) study resources

Te pānui ā-kāwanatanga: whā tekau kupu, e whitu ngā 'hui'

NCEA Te Reo Matatini - Te Reo Whakaputa Co-requisite (NZQA Standard 32415) · Put your knowledge to work in context.

All case studies

Te pānui ā-kāwanatanga: whā tekau kupu, e whitu ngā 'hui'

Kua tonoa a Hēni, he tauira o te kura tuarua, kia whakamāori i tētahi pānui poto mō tētahi hui i waenga i tōna iwi me tētahi tari kāwanatanga. E 120 ngā kupu e whakaaetia ana, ā, me tuku āpōpō. E rua ngā here: kaua e whakamahia he kupu Pākehā, hāunga ngā ingoa tāngata me ngā ingoa wāhi; ā, me noho ki te reo ōkawa. Kua oti i a ia tētahi tuhinga tuatahi, engari kua kite ia kua tāruatia e ia ētahi kupu: 'Ka tū te hui a te iwi me te tari kāwanatanga ā te 14 o Hune. Ko te kaupapa o te hui, ko te kōrero mō te whenua. Ka kōrero te iwi i roto i te hui, ā, ka kōrero te tari i roto i te hui. Ko te whare o te hui, ko te whare o Te Kura o te Awa. Me tae mai ki te hui me ngā pātai.' E whitu ngā 'hui', e toru ngā 'kōrero', e toru ngā 'whare'. Kei te pātai a Hēni me pēhea e whānui ake ai tana kupu, me te kore e huri kē i te tikanga.

1. Whakahoungia te tuhinga kia whānui ake te kupu, kia hāngai hoki ki te reo ōkawa. Whakaaturia ō whiringa me te take mō ia whiringa.

Read the worked answer

Te raru tuatahi: e whitu ngā 'hui', e toru ngā 'kōrero', e toru ngā 'whare'. He tohu tēnei kāore i whiriwhiria te kupu - i tangohia noa te kupu tuatahi i puta.

Ngā whiringa me ō rātou take:

  • hui → ka waiho kia kotahi mō te kaupapa nui. Ko ētahi atu: whakawhitinga kōrero (he hui matapaki), wānanga (he hui ako, he roa ake - me tūpato), rūnanga (he hui ā-iwi, he hui whakatau).
  • kōrero → whakawhitiwhiti whakaaro, matapaki, tauutuutu kōrero.
  • whare → ko te tikanga o te rerenga, ko te 'wāhi' o te hui, ehara i te whare. Nō reira ko te kupu tika, ko te wāhi.

Tētahi tauira:

Ka tū te whakawhitinga kōrero i waenga i te iwi me te tari kāwanatanga ā te 14 o Hune. Ko te kaupapa matua, ko te whenua. Ka whakaputa te iwi i ō rātou whakaaro, ā, ka whakautu te tari. Ko te wāhi, ko Te Kura o te Awa. Me tae mai me ā koutou pātai.

Te take: kāore e tika kia hurihia te kupu mō te huri noa. Me hāngai te kupu ki te tikanga: ko te 'wānanga' mō te whiriwhiri whenua me te Karauna e hē ana, nā te mea he mahi ako tōna.

2. Me pēhea e hāngai ai te reo ōkawa ki ngā tāngata e rua e pānui ana: te kaumātua me te āpiha kāwanatanga?

Read the worked answer

Te whakaaro: ko te reo ōkawa o te pānui e rua ngā tūranga, ā, kāore e taea e te kotahi te mahi i ngā mea e rua ki te taumata kotahi.

  1. Ki te kaumātua: me whai kupu mihi, me whai whakapapa o te kaupapa, kaua e whakamahia ngā kupu hou o te tari pēnei i te 'anga rautaki' me te 'hōtaka'. He tohu whakaute te mārama.
  2. Ki te āpiha: me mārama ngā nama, ngā rā, ngā tono - kāore he wā mō te reo rerehua, ā, me mōhio ia he aha te mahi e hiahiatia ana i a ia.

Ngā kupu kāore e tika: ko ngā kupu hou kāore anō kia noho ki te reo, me ngā kupu Pākehā kāore e whakaaetia e te kaupapa. Engari ko ngā kupu pēnei i te 'tari', i te 'kāwanatanga', i te 'whenua' - he kupu Māori tonu ērā, kāore he raru.

Te take: ko te hāngai te mea nui. Kāore i te hiahiatia kia kotahi te reo mō te katoa; me whakamahi i te reo e māramatia ana e te hunga e pānui ana, ā, me mihi ki a rātou e rua i roto i te tuhinga.