Te whaikōrero 4 meneti, e 6 meneti e 40 hēkona te roa o te kōrero
E hui ana te hapori mō te kapa haka, e 120 ngā tāngata, ā, ko te hui he kohi pūtea mō te haerenga ki Te Matatini. Kua whakaritea e Rangi tētahi whaikōrero e rima ngā wāhanga, engari e 6 meneti e 40 hēkona tana kōrero ina whakaharatautia. E whā meneti anake te wā kua whakaaetia. Ka tīmata ia ki te mihi, kātahi ka whakapapa ki tōna whānau, kātahi ka kōrero mō tētahi haerenga pahi i te tau kua hipa, kātahi ka whakataukī, kātahi ka tono koha. E rua anake o ngā wāhanga e hāngai pono ana ki te kaupapa o te pō. Ko te whakataukī kāore e hono ana ki tētahi mea. Ko te whakamutunga ka tārua i ngā mihi o te tīmatanga. Kua kī atu tētahi o te komiti ki a ia, 'Ka ngenge te hunga whakarongo i te 3 meneti.' Kei te pātai a Rangi me pēhea e whiriwhiri ai i tana kōrero.
1. Me pēhea e tapahia ai te kōrero kia 4 meneti, me te kore e ngaro te kaupapa?
Read the worked answer
Te tuatahi: me whakatau ko te aha te kaupapa. He kohi pūtea mō te kapa haka - nō reira ko ngā kōrero e hāngai ana ki te hōtaka, ki te tīkiti, ki te koha anake.
Te hanganga e 4 meneti:
- Whakamihi (20 hēkona) - poto noa iho.
- Te kaupapa (30 hēkona) - 'Ko te take o tēnei pō, ko te tautoko i te kapa haka kia tū ki Te Matatini.'
- Ngā pūrākau (60 hēkona te roa o tēnā, o tēnā) - ko ngā mea e rua e hāngai ana ki te hōtaka, e whakaatu ana i te hua o mua.
- Te tono (30 hēkona) - he aha te mahi e hiahiatia ana: te tīkiti, te koha rānei.
- Te whakamutunga (20 hēkona) - he kupu hou, kaua e tārua i te tīmatanga.
Ngā mea ka tapahia: te whakapapa ki tōna whānau (he take tērā mō tētahi atu wā), te pūrākau mō te haerenga pahi (ka taea te waiho kia 15 hēkona hei hononga anake), me te tāruarua o ngā mihi.
Te take: ko te roa e 6 meneti e 40 hēkona te tohu kāore anō ia i whiriwhiri. Me whiriwhiri i mua i te tuhi - kāore e taea te tapahi i muri noa iho i te whakaharatau tuatahi.
2. Me pēhea e hono ai te whakataukī ki te kaupapa o te kōrero?
Read the worked answer
Te whakaaro: kotahi anake te whakataukī e tika ana: me taea e te kaikōrero te whakamārama i roto i te kotahi rerenga, ā, me hāngai tonu ki te tono.
Ngā mea e toru:
- Me mōhio te kaikōrero ki tōna tikanga - kaua e tākaro noa i te kupu, kaua e whakamahi i te whakataukī kāore i te māramatia e ia.
- Me hono atu - 'E ai ki te kōrero a ngā tūpuna, ... nō reira me pēnei tātou i tēnei pō.' Ki te kore he hononga, kāore he hua o te whakataukī.
- Kaua e nui rawa - kotahi anake. E rua ngā whakataukī, ka kitea te whakapati, ka ngaro te kaupapa.
Ki te kore e taea te hono: me waiho kia kore. He pai ake te kōrero kāore he whakataukī i te whakataukī e tareka kētia ana.
Te take: ko te whakataukī he whakaara i te whakaaro, ehara i te whakapaipai. Ki te kore e mahi i tērā mahi, ka ngaro te hāngai, ā, ka kite te hunga whakarongo kua tāpiritia noatia.
3. He aha te take e kino ai te tāruarua o te whakamutunga i te tīmatanga, ā, me pēhea te whakatika?
Read the worked answer
Te take: mēnā ka tāruatia te whakamutunga i te tīmatanga, ka rongo te hunga whakarongo kua mutu kē te kōrero i mua i te mutunga. Ka kitea e rātou kāore te kaikōrero i whiriwhiri i tana tono - kua hoki kē ki te tīmatanga, kāore he mea hou.
Te whakatikatika:
- Ka tuhia te tono ki te pepa, ka pānuitia kia mārama: he aha te mahi e hiahiatia ana i te hunga whakarongo ināianei?
- Ka mutu te whakamutunga ki te tono, kaua ki te mihi anō. Ko te mihi, me waiho kē ki te tīmatanga.
- Ka whakamutua ki te rerenga e mau ana i te kaupapa, pēnei i te: 'Nō reira, me hoki tātou ki te kāinga me te mōhio kua oti i a tātou tētahi mahi nui mō te kapa haka.'
Te take: ko te whakamutunga te wā ka maharatia e te hunga whakarongo. Me noho te tono i reira - kaua te tīmatanga. Ko te tāruarua he tohu noa iho kāore i whiriwhiria te hanganga o te kōrero katoa.