Przygotowanie motocykla do wyjazdu z pasażerką i bagażem
Przygotowujesz motocykl o pojemności 650 cm3 do dwudniowej wycieczki z pasażerką i bagażem o łącznej masie około 160 kg. Producent podaje: luz łańcucha 25–35 mm; ciśnienie w oponach solo 2,25 bara z przodu i 2,5 bara z tyłu, a przy jeździe z pasażerem i bagażem 2,5 bara z przodu i 2,9 bara z tyłu, przy czym obciążenie osi tylnej rośnie o około 60 kg. Łańcuch ma za sobą 24 000 km. Mierzysz luz w środku dolnego odcinka i wychodzi 42 mm. Zęby zębatki przedniej są podcięte i zagięte w kierunku obrotu, zębatka tylna ma jeszcze dość płaskie zęby. Opona tylna ma 1,8 mm bieżnika w rowku środkowym, przednia 2,2 mm. Ciśnienie zmierzone na zimno to 2,2 bara z przodu i 2,4 bara z tyłu. Przy 90 km/h motocykl zaczyna lekko „pływać”, a przy hamowaniu silnikiem kierownica wpada w delikatne drgania. Wyjazd planujesz za godzinę, trasa liczy 400 km, w tym 60 km autostradą.
1. Które z usterek wykluczają wyjazd, a które można zaplanować na później? Uzasadnij kolejność decyzji.
Read the worked answer
Wyklucza wyjazd: napęd. Luz 42 mm przekracza górną granicę 35 mm, a jednocześnie przednia zębatka jest podcięta i zagięta. To kombinacja nie do naprawy samym naciągnięciem - łańcuch i zębatki wymienia się jako komplet. Przy 160 kg obciążenia i 60 km autostrady przy 130 km/h zerwany łańcuch blokuje tylne koło albo rozbija karter; to ryzyko utraty zdrowia, nie koszt.
Wyklucza wyjazd w tej formie: opona tylna. 1,8 mm przy planowanym obciążeniu, mokrej nawierzchni i prędkościach autostradowych to za mało zapasu na odprowadzanie wody - aquaplaning na tylnej oponie kończy się natychmiastową utratą kontroli. Zaplanuj wymianę przed trasą albo skróć i zwolnij trasę.
Do skorygowania w ciągu minuty: ciśnienia. Przy pasażerze i bagażu należą się 2,5 bara przód i 2,9 bara tył, a masz 2,2 i 2,4. Jazda na zbyt niskim ciśnieniu przegrzewa oponę, zwiększa opory i pogarsza prowadzenie.
Do zaplanowania: bieżnik przedni 2,2 mm i ogólny przegląd - sprawdź po powrocie, ale zapisz w notesie.
2. Dlaczego nie wystarczy naciągnąć łańcucha do 30 mm, mieszcząc się w widełkach producenta?
Read the worked answer
Geometria zużytego napędu. Na podciętej zębatce łańcuch nie leży już w zagłębieniach, tylko „wspina się” na zęby. Efekt: luz mierzony w jednym miejscu może wynosić 30 mm, a kilkanaście centymetrów dalej - 45 mm, bo łańcuch ma nierównomiernie rozciągnięte ogniwa i zapieczone sworznie. Naciągnięcie do dolnej granicy w „luźnym” miejscu oznacza silne przetężenie w „ciasnym”.
Skutki przetężenia. Łańcuch przenosi wtedy uderzenia na łożysko wałka zdawczego i łożysko koła tylnego, wyrywa uszczelniacz, tłumi skok zawieszenia tylnego (motocykl „podskakuje” na nierównościach) i przyspiesza zużycie zębatek. Po 24 000 km ogniwa mają zużyte tulejki i rozciągnięcie, którego nie da się już skorygować.
Nowy łańcuch na starych zębatkach. Zużyte zęby o innym skoku natychmiast „zjędzą” nowy łańcuch - stąd zasada wymiany całego zestawu. Reguła praktyczna: jeśli luz przekracza górną granicę albo zęby są podcięte, wymieniasz komplet, a nie regulujesz.
3. Skąd może pochodzić „pływanie” przy 90 km/h i drgania kierownicy przy hamowaniu silnikiem? Jak to sprawdzisz na postoju w ciągu kilku minut?
Read the worked answer
Hipotezy w kolejności prawdopodobieństwa. Po pierwsze ciśnienie i zużycie opony tylnej - zbyt niskie ciśnienie i spłaszczony profil dają właśnie wrażenie pływania, zwłaszcza pod obciążeniem. Po drugie obciążenie: pasażer plus bagaż, zwłaszcza kufer centralny, przesuwa środek ciężkości do tyłu i odciąża przednie koło - motocykl zaczyna „myszkować” przy wyższych prędkościach. Po trzecie łożysko główki ramy, które typowo odzywa się drganiami przy hamowaniu silnikiem i przy zwalnianiu. Po czwarte łożyska kół, wahacz i wyważenie przedniego koła.
Sprawdzenie na postoju. Zmierz ciśnienie i oceń bieżnik oraz profil (spłaszczenie środka). Unieś przód i sprawdź luz w główce ramy - przy wyczuwalnym „kliknięciu” lub luzie zawieś motocykl. Zakręć kołami i sprawdź luz boczny oraz czy tarcza hamulcowa nie ma bicia. Sprawdź, czy kufer i bagaż są dociągnięte i symetryczne.
Decyzja. Zanim wyruszysz, ustaw ciśnienia zgodnie z obciążeniem i ogranicz bagaż. Jeśli drgania zostaną, wyjazd odłóż - to nie jest usterka, z którą jedzie się 400 km.