Pierwsza pomoc po uderzeniu w barierę - kask, krew i bulgotanie
Na drodze powiatowej, na łuku ograniczonym barierą energochłonną, motocyklista uderzył w barierę i upadł. Zatrzymujesz się jako pierwszy, około 20 m za nim, o 19:40 w listopadzie; jest już ciemno, jezdnia mokra, widoczność ograniczona. Poszkodowany leży na prawym boku, twarzą do jezdni, w kasku integralnym, który pękł w okolicy żuchwy i jest lekko przekrzywiony. Oddycha głośno i nieregularnie, słyszysz bulgotanie w drogach oddechowych. Na zawołanie nie reaguje, ale na dotknięcie ramienia mruczy i próbuje poruszyć ręką. Z lewego przedramienia sączy się krew, plama na jezdni ma około 20 cm średnicy. Obok stoi jeden świadek z telefonem, samochody omijają miejsce zdarzenia, ale nikt nie ustawił trójkąta ani nie włączył świateł ostrzegawczych, a zza zakrętu nadjeżdża samochód. Na poboczu leży plecak poszkodowanego i fragment owiewki.
1. Ustal kolejność działań w pierwszych 60 sekundach. Co robisz najpierw i dlaczego nie zaczynasz od opatrywania rany?
Read the worked answer
Najpierw bezpieczeństwo, potem pomoc. Zatrzymaj się tak, by nie wjechać w poszkodowanego, włącz światła awaryjne i ustaw pojazd jako osłonę. Poleć świadkowi natychmiast ustawić trójkąt ostrzegawczy za zakrętem i włączyć światła awaryjne w jego samochodzie - nadjeżdżający zza łuku kierowca ma sekundy na reakcję, a drugie potrącenie to realne ryzyko.
Potem wezwanie pomocy. Świadek dzwoni na 112: dokładna lokalizacja, droga powiatowa, łuk z barierą, jeden poszkodowany, nieprzytomny, oddycha nieprawidłowo, podejrzenie urazu kręgosłupa. Nie rozłączaj się do przyjazdu.
Dopiero teraz poszkodowany. Uklęknij przy głowie, stabilizuj odcinek szyjny dłońmi, mów spokojnie. Sprawdź oddech: nieprawidłowy, z bulgotaniem, oznacza zagrożenie drożności. Rana przedramienia sączy krew, ale nie zagraża życiu w tej chwili - priorytetem jest oddech, bo niedrożne drogi oddechowe zabijają w minutach, a powolne krwawienie w kilkunastu.
2. Czy zdejmiesz kask? Jakie warunki muszą być spełnione i co robisz, jeśli jesteś sam?
Read the worked answer
Zasada. Kasku na miejscu zdarzenia nie zdejmuje się rutynowo - chroni głowę i szyję przed pogorszeniem urazu. Wyjątkiem są sytuacje, w których kask uniemożliwia udrożnienie dróg oddechowych lub resuscytację.
Analiza tej sytuacji. Poszkodowany oddycha nieprawidłowo i słyszysz bulgotanie, kask jest pęknięty przy żuchwie i przekrzywiony. To realne wskazanie do interwencji: najpierw próbujesz udrożnić drogi oddechowe bez zdejmowania kasku - uniesienie żuchwy, delikatne odchylenie głowy, usunięcie widocznych zanieczyszczeń z jamy ustnej. Jeśli to nie wystarcza i oddech się zatrzymuje, kask trzeba zdjąć.
Warunki techniczne. Potrzebne są dwie osoby: jedna stabilizuje głowę i szyję w osi, druga rozsuwa boki kasku i zsuwa go powoli, zaczynając od tyłu, bez skręcania. Nigdy nie zdejmujesz kasku jednym szarpnięciem i nigdy przez twarz.
Jeśli jesteś sam. Bez pomocy nie zdejmuj kasku, dopóki nie ma pewności, że bez tego poszkodowany umrze - wtedy wybierasz mniejsze zło i działasz, ale wcześniej przekaż świadkowi, by wezwał pomoc i przygotował się do przejęcia stabilizacji głowy.
3. Jak opanujesz krwawienie z przedramienia, mając tylko podstawowe wyposażenie i jednego świadka? Jakie błędy są tu najczęstsze?
Read the worked answer
Ocena rany. Plama o średnicy 20 cm i sączenie to krwawienie żylne lub miąższowe, nie tętnicze - nie wymaga opaski zaciskowej. Priorytetem pozostaje oddech, więc działasz równolegle: świadek naciska ranę, Ty kontrolujesz drogi oddechowe.
Technika. Założ jałowy opatrunek lub, w braku lepszego, złożoną czystą tkaninę i mocno, stale uciskaj 5–10 minut bez podglądania rany. Unieś przedramię, jeśli nie ma podejrzenia złamania. Jeśli krew przesiąka, dokładasz kolejną warstwę, nie zdejmując pierwszej. Opaski zaciskowej nie używasz, bo przy takim krwawieniu może odciąć dopływ krwi i doprowadzić do utraty kończyny.
Czego nie robić. Nie wyjmujesz ciał obcych z rany, nie polewasz jej środkami dezynfekcyjnymi, nie podajesz nic do picia i nie sadzasz poszkodowanego. Nie zostawiasz go samego, bo oddech może się zatrzymać w każdej chwili.
Dalej. Okryj poszkodowanego, by zapobiec wychłodzeniu, i monitoruj oddech do przyjazdu zespołu - przy zatrzymaniu oddechu zaczynasz resuscytację, pamiętając, że w tej sytuacji kask może już wymagać zdjęcia.